حاج مهدی ملک - Hodge Mehdi Malek
حاج مهدی ملک[1] Hodge Mehdi Malek[2] حقوقدان، وکیل، تاریخدان و از برجستهترین سکهشناسان دورۀ ساسانی است. افزون بر فعالیتهایِ حرفهای در حوزۀ وکالت و حقوق، پژوهشهای او در عمدتاً بر سکهشناسیِ اواخر دورۀ ساسانی و اوایل دورۀ اسلامی، بهویژه در منطقۀ طبرستان متمرکز است. او یکی از مجموعهداران معتبر سکه در این حوزه نیز بهشمار میرود. در میان آثار و تحقیقاتش، بررسی سکههای موسوم به «عرب-ساسانی» جایگاه ویژهای دارد و از وجوه شاخص پژوهشهای او محسوب میشود. [1] - نام این مورخ، «حاج مهدی» و نام خانوادگی او «ملک» است. [2] - در منابعی که بر وجهِ حقوقدانیِ ملک تمرکز دارند عنوانهایی چون Hodge Malek Qc یا Hodge Malek kc برای وصف او استفاده شده است.
تولد و درگذشت
1959م. – در قید حیات.
سوابق زندگی و تحصیل
حاج مهدی ملک متولد 11ژوئیه 1959م. در لندن است. او برای تحصیلات دبیرستانی به فرانسه رفت و دیپلم خود را از آموزشگاهی وابسته به دانشگاه سوربن فرانسه (Sorbonne, University of Paris) دریافت کرد. سپس برای تحصیلات عالی وارد کالج کبل، دانشگاه آکسفورد (Keble College, University of Oxford) شد و در سال 1981م. مدرک علوم حقوقی (Jurisprudence) و یکسال بعد مدرک عالی در حقوق مدنی (Bachelor in civil law) را اخذ کرد (Prabook, n.d.). ملک پس از پایان تحصیلات، فعالیت حرفهای خود را در حوزۀ وکالت و قضاوت آغاز کرد و در این مسیر به موقعیتهای مهمی دست یافت. افزون بر این، او مدتی نیز در دانشگاه آکسفورد به تدریس تاریخ اشتغال داشته است (ملک و سرخوش کرتیس، 1401).
سوابق اجرایی و پژوهشی
حاج مهدی ملک در اصل حقوقدان و از چهرههای شناختهشده در حوزههای قضایی بریتانیاست که در پروندههای کیفری و مدنی بهعنوان قاضی دادگاه (Recorder) فعالیت میکند. او همچنین از قضات و وکلای باسابقۀ یکی از مهمترین انجمنهای حقوقی لندن (Gray’s Inn) بهشمار میرود (Three Verulam Buildings Barristers(3VB), n.d.). در کنار فعالیتهای حرفهای در حقوق و قضاوت، ملک با پیگیری علاقۀ شخصی خود در حوزۀ تاریخ و سکه، در زمینۀ سکهشناسی دورۀ ساسانی تا اوایل دورۀ اسلامی نیز به تبحر رسیده است. پژوهشهای او بهویژه بر سکههای بر جایمانده از ناحیۀ طبرستان متمرکز است که بخش مهمی از مطالعات سکهشناسانۀ وی را تشکیل میدهد.
از دهۀ هفتاد میلادی، ملک یکی از مجموعهداران سکههای موسوم به عرب-ساسانی (Arab-Sasanian Coins) بهشمار میآید (Malek, 2019, p. 1). تحقیقاتِ اصلی او از اواخر دهۀ هشتاد میلادی و با تحقیق دربارۀ سکههای ضربشده در اوایل دورۀ اسلامی طبرستان آغاز شد. پس از آن، او تمرکز مطالعاتی خود را بر سکههای اواخر دورۀ ساسانی بهویژه سکههای مربوط به قرن هفتم میلادی معطوف کرد (Daryaee in Malek, 2019, p. xl).
این حقوقدان و سکهشناسِ کوشا به پاس پژوهشها و تألیفات ارزشمند خود در سالهای 1997م. و 2022م. موفق به کسب جایزۀ سمیر شاما (Samir Shamma Prize) شد، که به بهترین آثار در زمینۀ سکهشناسی اسلامی اهدا میشود (Royal Numismatic Society, 2024).
آثار
علاوه بر نوشتن و ویراستاری کتب حقوقی همچون «Phipson on Evidence» (Al Busaidy Mansoor Jamal & Co.)، حاج مهدی ملک آثار قابل توجهی هم در سکهشناسی ساسانی و عرب-ساسانی دارد.
- -کتاب:
- اسپهبدان دابویه و والیان عباسیِ متقدمِ طبرستان: تاریخ و سکهشناسی.
- سکهشناسی و تاریخ عرب-ساسانی در طول اوایل دورۀ اسلامی در ایران و عراق.
- - مقاله:
- سکههای تازه کشفشده از اسپهبدانِ دابویهای و نخستین والیان عباسی طبرستان.
- درهمِ نامتعارفی از دورۀ شاه ساسانی هرمز پنجم یا ششم.
- سکه ضربشده از شاه ساسانی قباد دوم(628م.).
- شاه ساسانی خسرو دوم(590-628م.) و آناهیتا.
- بررسی تحقیقی پیرامون سکهشناسی ساسانی.
- انبوهی از درهمهای ساسانی از استان ایلام، مدفونشده به سال 602م.: 9-استان ایلام، غرب ایران، قبل از سالِ 2015.
- انبوهی از درهمهای ساسانی قرن هفتم.
- -دیگر آثار:
- شواهدی سکهشناسانه از امویان و مخالفانشان در کرمان(31-84ق.).
- سیستان در دورۀ امویان: تهیه یک گاهشماری از طریق سکههای ضربشده عرب-ساسانی.
آثار به زبان های دیگر
- -Book:
- (Malek, H. (2004). The Dabuyid Ispahbads and the Early Abbasid Governors of Tabaristan: History and Numismatics. Royal Numismatic Society.)
- (. (2019). Arab-Sasanian Numismatics and History during the Early Islamic Period in Iran and Iraq (2 Vol.). Royal Numismatic Society.)
- -Article:
- (-. (2020). Newly discovered coins of the Dābūyid Ispahbads and the early ’Abbāsid governors of Tabaristān. The Numismatic Chronicle (1966-), 180, 343–360.)
- (-. (1993). An Unusual Drachm of the Sasanian King Hormizd V or VI. Spink Numismatic Circular, 101, 46-47.)
- (-. (1995). The coinage of the Sasanian king Kavad II (ad 628). The Numismatic Chronicle (1966-), 155, 119-129.)
- (-. (2002). The Sasanian king Khusrau II (AD 590/1-628) and Anahita. Name-ye Iran-e Bastan, 2(1), 20-43.)
- (-. (1993). A Survey of Research on Sasanian Numismatics. The Numismatic Chronicle (1966-), 153, 227-270.)
- (-. (2015). A HOARD OF SASANIAN DRACHMS FROM ILAM PROVINCE BURIED C.AD 602: 9-Ilam province, western Iran, before 2015. The Numismatic Chronicle (1966-), 175, 309–329.)
- (-. (1993). A Seventh Century Hoard of Sasanian Drachms. Iran, 31(1), 77–93. https://doi.org/10.1080/05786967.1993.11834509.)
- -Other works:
- (-. (2020). The Numismatic Evidence of The Umayyads and Their Opponents in Kirman (31-84H). In T. Daryaee, J.A. Lerner & V.C. Rey (Eds.), Dinars and Dirhams: Festschrift in Honor of Michael L. Bates, (Pp. 181-202). Brill)
- (-. (2017). Sistan during the Umayyad period: Providing a Chronology through Arab-Sasanian coinage. In M. Faghfoury (Ed.), Iranian Numismatic Studies: A Volume in Honor of Stephen Album, (Pp. 71-88). Classical Numismatic Group.)
آثار منتشرشده به فارسی
- ملک، ح.م. (1399ش.). سکههای ساسانی آمل از طبرستان (ترجمه م. خلیقی). فصلنامۀ تاریخ و باستانشناسی مازندران، 1(3)، 67-38. (انتشار اصل اثر: 2020م.).
- ملک، ح.م. (1399ش.). طبرستان در عصر عباسیان: همپوشانی مسکوکات والیان و دیگر صاحب منصبان (144-178 ه.ق.) (ترجمه ج. لطفی نوذری). فصلنامۀ تاریخ و باستانشناسی مازندران، 1(4)، 50-69. (انتشار اصل اثر: 2017م.).
- ملک، ح.م. (1400ش.). حکومت علویان در تبرستان در سالهای 205 تا 287هجری قمری: تاریخ و سکههای حسن بن زید و محمد بن زید (ترجمه ج. لطفی نوذری). فصلنامۀ تاریخ و باستانشناسی مازندران، 2(5)، 66-85. (انتشار اصل اثر: 2021م.).
- ملک، ح.م. و سَرخوش کرتیس، و. (1401ش.). تاریخ و سکهشناسی ملکۀ ساسانی بوران (631-629) (ترجمه س. رحمانی). فصلنامۀ جندی شاپور، 6(24)، 75-100. (انتشار اصل اثر: 1998م.).
منابع
- ملک، ح.م. (1400ش.). حکومت علویان در تبرستان در سالهای 205 تا 287هجری قمری: تاریخ و سکههای حسن بن زید و محمد بن زید (ترجمه ج. لطفی نوذری). فصلنامۀ تاریخ و باستانشناسی مازندران، 2(5)، 66-85. بازیابیشده در اسفند 02، 1403، از Alid rule in Tabaristan in the period 250 to 287H.
- ملک، ح.م. (1399ش.). طبرستان در عصر عباسیان: همپوشانی مسکوکات والیان و دیگر صاحب منصبان (144-178 ه.ق.) (ترجمۀ ج. لطفی نوذری). فصلنامۀ تاریخ و باستانشناسی مازندران، 1(4)، 50-69. بازیابیشده در اسفند 02، 1403، از https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1832067.
- بامدادخبر. (1400ش.). معرفی کتاب دختر کو ندارد نشان از پدر ؛ جستارهایی دربارۀ فرمانروایی ملکۀ بوران دختر خسروپرویز. پایگاه خبری-تحلیلی بامدادخبر. https://bamdadekhabar.ir/5124.
- ملک، ح.م. و سَرخوش کرتیس، و. (1401ش.). تاریخ و سکهشناسی ملکۀ ساسانی بوران (631-629) (ترجمه س. رحمانی). فصلنامۀ جندی شاپور، 6(24)، 75-100.
منابع به زبان های دیگر
- Malek, H.M. (2019). Arab-Sasanian Numismatics and History during the Early Islamic Period in Iran and Iraq (Vol. 1). Royal Numismatic Society. https://www.academia.edu/40528745/Arab_Sasanian_Numismatics_and_History_during_the_Early_Islamic_Period_in_Iran_and_Iraq
- (n.d.). Hodge Mehdi Malek. https://prabook.com/web/hodge_mehdi.malek/483610
- Royal Numismatic (2024). The Samir Shamma Prize for Islamic Numismatics. https://numismatics.org.uk/honours-and-awards/the-samir-shamma-prize-for-islamic-numismatics
- Al Busaidy Mansoor Jamal & Co. (n.d.). Hodge Malek. https://www.amjoman.com/hodge-malek
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Hodge M. Malek. (2025). Hodge M. Malek. In Wikipedia. Retrieved October 15, 2025, from https://ja.wikipedia.org/wiki/加賀谷寛#主な研究成果
گردآورنده