کلاوس-میشاییل روربرن - Klaus-Michael Röhrborn
کلاوس-میشاییل روربرن Klaus-Michael Röhrborn شرقشناس اهل آلمان است که در حوزههای مختلفی از جمله تاریخ و نظام دیوانی صفویان، مطالعات دورۀ عثمانی، زبانشناسی زبانهای ترکی به ویژه زبان اویغوری (Uyghur, /ˈwiːɡʊərz, -ɡərz/) و شناخت آیین بودایی به تحقیق و تألیف اشتغال داشته است.
تولد و درگذشت
1938م.- «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
روربرن پس از سپریکردن تحصیلات ابتدایی قدم به دانشگاه گذاشت. ابتدا در دانشگاه لایپزیگ (Universität Leipzig) به فراگیری فلسفه و شرقشناسی پرداخت و پس از آن در سال 1958م. در دانشگاه هامبورگ (Universität Hamburg) موضوعاتی چون مطالعات اسلامی، ترکشناسی و علوم سیاسی را دنبال کرد و نهایتاً موفق به اخذ مدرک دکترای علوم انسانی شد(‘Klaus Röhrborn,’ 2022). از اساتید م که روربرن تحت تعلیم و راهنمایی آنان قرار گرفت میتوان برتولد اشپولر (Bertold Spuler) را نام برد (متّی و کدّی، 1371ش.، 85). پس از آن مدتی بهعنوان محقّق همکار با اوالد واگنر (Ewald Wagner) شرقشناس در دانشگاه گیسن (Justus-Liebig-Universität Gießen) همکار شد و نهایتاً در سال 1972م. در همین دانشگاه دورۀ تدریس خود را به طور رسمی در زمینههای مطالعات اسلامی و ترکشناسی آغاز نمود. پس از مدتی به دانشگاه گوتینگن (Georg-August-Universität Göttingen) رفت و پس از سالها تدریس در آنجا در سال 1992م. به درجۀ استاد تمامیِ مطالعات ترکی نائل آمد. این محقّق توانا نهایتاً در سال 2003م. بازنشسته شد (‘Klaus Röhrborn,’ 2022).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تاریخ و سیاست در دورۀ صفویان، تاریخ عثمانی، زبانشناسیِ زبانهای ترکی و بهطور خاص اویغوری و سرانجام پژوهش دربارۀ آیین بودایی از حوزههای پژوهشی روربرن است. از میان این موضوعات، زبان و ادب ترکی و مطالعات دربارۀ کیش بودایی بیشترین پژوهشهای او را دربر میگیرند.او جزء آن دسته از ایرانشناسان آلمانی بود که مکتب تاریخی ایرانشناسی را در این کشور دنبال میکردند. آنان پژوهشهای خود را با نگاهی تاریخی و بینشی تاریخگرایانه به سرانجام میرساندند. در این راه اشپولر بیشترین تأثیر را در وی داشته است (میراحمدی، 1390ش.، 43).او برای پیشبرد تحقیقاتش و پژوهش پیرامون بناهای تاریخی و فرهنگ دورۀ صفویان در سال 1959م. به ایران مسافرت کرده است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 386) و افزون بر این چندین نوبت هم به شهر استانبول در ترکیه سفر کرده و در مدت اقامتش به تحقیقات و شناخت مباحث موردنظر خود اشتغال داشته اشت (رهربرن، 1349ش.، 11).روربرن در مجامع علمی و پژوهشی نیز فعال بود. ازجمله از سال 1979م. تا 1994م. مدیریت اتحادیۀ اورال-آلتایی (Societas Uralo-Altaica) را برعهده داشت و در سال 2012م. به عنوان عضو دائم افتخاری آن برگزیده شد. همچنین از سال 1996م. عضویت دائم فرهنگستان علوم گوتینگن (Akademie der Wissenschaften zu Göttingen) را دارا بود (‘Klaus Röhrborn,’ 2022).
آثار
عمدۀ آثار این پژوهشگر به زبان آلمانی است و در طول حدود ۵۵ سال نوشته شدهاند که در نوع خود قابل توجه است. او موضوعاتی چون نهادها و سازمان دیوانی در عصر صفوی را همراه با تحقیقات تفسیری و تحلیلی بررسی کرده است. دو کتاب تألیفیاش در این حوزه در دستۀ آثار باکیفیت و برجسته مربوط به خود قرار گرفتهاند (متّی و کدّی، 1371ش.، 85).
- - کتاب:
- واژهنامۀ اویغوری: مطالبی از متون ترکی پیش از اسلام متعلق به آسیای مرکزی.
- زبان آیین بودایی در آسیای مرکزی.
- پیوند بین زبانی تک واژگان.
- رفع تبعیض در نظام مالی امپراتوری عثمانی (پایان سدۀ شانزدهم م.).
- وجه معلوم و وجه مجهول در زبان اویغوری.
- حکومت و استبداد در ایران عصر صفوی.
- یکی از مقالات روربرن در حیطۀ تاریخ دوره صفوی است که در مجلۀ انجمن شرقشناسی آلمان به چاپ رسیده است (گروه مؤلّفان و مترجمان، 1388ش.، 387).
- توقیف اموال و قدرتهای میانجی در امپراتوری عثمانی.
- اصطلاحات روایات بودایی در آسیای مرکزی.
- مطالبی دربارۀ اصطلاحات چینی بودایی در زبان ترکی قدیم.
- اصول و روشهای برنامهریزی تدریس زبان در تركيه عصر کمال آتاتورک.
- مصطفی علی و منابع خاطراتنویسی عثمانی تا میانه سدۀ هفدهم م.
- جامع التواریخ رشیدالدین به عنوان منبعی برای آیین بودایی آسیای مرکزی.
- سال تولّد و درگذشت بودا در سنت آسیای مرکزی.
- نظام مصوّتِ واژههای بیگانه سانسکریت در زبان ترکی قدیم
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (- (1981). Uigurisches Wörterbuch. Sprachmaterial der vorislamischen türkischen Texte aus Zentralasien. Wiesbaden.)
- (Röhrborn, M & Veenker, W. (Eds.). (1983). Sprachen des Buddhismus in Zentralasien. )
- (- (2003). Interlinguale Angleichung der Lexik. Aspekte der Europäisierung des türkeitürkischen Wortschatzes (Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften zu Göttingen). Göttingen.)
- (Röhrborn, K. (1972). Die Emanzipation der Finanzbürokratie im Osmanischen Reich (Ende 16. Jahrhundert). Zeitschrift Der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 122, 118–139.)
- (- (1972). KAUSATIV UND PASSIV IM UIGURISCHEN. Central Asiatic Journal, 16(1), 70–77.)
- (- (1977). Staatskanzlei und Absolutismus im safawidischen Persien. Zeitschrift Der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft, 127(2), 313–343.)
- (- (1978). Konfiskation und intermediäre Gewalten im osmanischen Reich. Der Islam, 55, 345-351.)
- (- (1983). Zur Terminologie der buddhistischen Sekundärüberlieferung in Zentralasien. ZDMG, 133, 273-296.)
- (- (1986). Zur Rezeption der chinesisch-buddhistischen Terminologie im Alttürkischen. Wiener Zeitschrift für die Kunde Südasiens 30, 179-187.)
- (- (1987). Prinzipien und Methoden der Sprachplanung in der kemalistischen Türkei. ZDMG 137, 332-356.)
- (- (1987). Mustafa Âli und die osmanische Promemorien-Literatur bis zur Mitte des 17. Jahrhunderts. ZDMG 137, 34-43.)
- (- (1989). Die islamische Weltgeschichte des Rašīduddīn als Quelle für den zentralasiatischen Buddhismus? In C.I. CROSS (ed.): GERHARD DOERFER Festschrift. Essays Presented to GERHARD DOERFER on his Seventieth Birthday by his Colleagues and Students. (Harvard, 129-133. (Journal of Turkish Studies. Türklük Bilgisi Araştırmaları, 13.)))
- The Birth and Death Years of the Buddha in the Central Asian Tradition.
- (- (2008). Der Vokalismus der sanskritischen Fremdwörter im Alttürkischen. In M. ÖLMEZ (Ed.): Festschrift in Honor of TALAT TEKIN. (TDiA. 18 [2008], 341-347.)
آثار منتشرشده به فارسی
- رهربرن، ک. (1349ش.). نظام ایالات در دوره صفویه (ترجمۀ ک. جهانداری). بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
منابع
- رهربرن، ک. (1349ش.). نظام ایالات در دوره صفویه (ترجمۀ ک. جهانداری). بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- گروه مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان: زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ج4). پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- متّی، ر. و کدّی، ن. (1371ش.). ایرانشناسی در اروپا و ژاپن (ترجمۀ م. اسعدی). الهدی.
- میراحمدی، م. (1390ش.). تاریخ تحولات ایرانشناسی: پژوهشی در تاریخ فرهنگ ایران در دوران باستان. طهوری.
منابع به زبان های دیگر
- Röhrborn, K. & Veenker, W. (Eds.). (2008). Sprachen des Buddhismus in Zentralasien. In Kommission bei O. Harrassowitz. https://books.google.com/books/about/Sprachen_des_Buddhismus_in_Zentralasien.html?id=9X1jAAAAMAAJ
- Klaus Röhrborn. (2022, 25 Oct.). In Wikipedia. https://de.wikipedia.org/wiki/Klaus_Röhrborn
- Georg-August-Universität Göttingen. (2022, 25 Oct.). DR. KLAUS RÖHRBORN (EMERITUS). https://www.uni-goettingen.de/en/99900.html
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Akademie der Wissenschaften zu Gottingen. (2022, 25 Oct.). Dr. Klaus Röhrborn. https://adw-goe.de/en/mitglieder/personendetails/person/klaus-roehrborn
گردآورنده
سیّد محمّد قدسی
اسفندماه 1399ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-08-27</span>