میشل تاردیو - Michel Tardieu
میشل تاردیو Michel Tardieu شرقشناس، تاریخدان و پژوهشگر دین است. زمینۀ اصلی فعالیت او پژوهش در وضع دینی امپراتوری روم در اواخر دوران باستان بوده و بر حوزههایی چون شکلگیری مسیحیت، متون اولیۀ مسیحی، مانوی و گنوسی و همچنین تاریخ کلیسای شرق تمرکز دارد. پژوهشهای او در زمینۀ شناخت مانویت از جملۀ جامعترین مطالعات انجامشده در این حوزه است و تا جای ممکن تصویری روشن از این دین به دست میدهد.
تولد و درگذشت
۱۹۳۸م.- «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
تاردیو از سال ۱۹۴۹م. تا ۱۹۵۷م. در بِرِراک (Bergerac) در دوردون (Dordogne) دروس متوسطۀ خود را شروع کرد و به شکل کلاسیک زبانهای لاتین و یونانی را آموخت. پس از آن از سال ۱۹۵۷م. تا ۱۹۶۷م. به مدت ده سال در ادبیات کلاسیک، فلسفه و الهیات مسیحی در دانشگاه بوردو (Université de Bordeaux)، دانشگاه تولوز (Université de Toulouse) و مدرسۀ الهیات لوسالشور در اتیول (Le Saulchoir d'Etiolles) تحصیل کرد. پس از آن تحصیلات خود را رها کرد و از سال ۱۹۶۱م. به مدت ۱۸ ماه در نیروی دریایی فرانسه در پلینزی (Polynésie) خدمت کرد (École Pratique des Hautes Études, 2023).
او پس از حدود ده سال در سال ۱۹۶۸م. مطالعات تخصصی خود را در انسانشناسی، مسیحیت شرقی و زبانهای کلاسیک شرقیای، چون سریانی، قبطی و عربی، در پاریس پی گرفت و در مدرسۀ مطالعات عالی (École Pratique des Hautes Études) بخش ۴ و ۵ و ۶ مشغول به تحصیل شد و از درس استادان بسیای مانند پیر هادو (Pierre Hadot)، فیلیپ ژینیو (Philippe Gignoux)، میشل مالینین (Michel Malinine)، آنتونی گیمن (Antoine Guillaumont) و... استفاده کرد. سپس در مؤسسۀ کاتولیک (Institut Catholique) در بخش مدرسۀ زبانها و تمدنهای شرقی باستانی (École des langues et civilisations orientales anciennes) تحصیلاتش را تا سال ۱۹۶۸م. ادامه داد. در سال ۱۹۷۲م. موفق شد تا مدرک دکتری خود را در علوم ادیان از دانشگاه سوربن ۴ (Paris-IV Sorbonne) گرفت. او پس از چند سال دوباره به دانشگاه بازگشت و در سال ۱۹۸۳م. مدرک دکتری دیگری در ادبیات از همین دانشگاه اخذ کرد (Ibid).
او در سال ۱۹۹۱م. پس از چندسال فعالیت پژوهشی، استاد کولژ دو فرانس (Collège de France) شد و کرسی تاریخ تلفیق عقاید در دوران باستان متأخر (Histoire des syncrétismes de la fin de l'Antiquité) را اشغال کرد و تا سال ۲۰۰۸م. در این جایگاه ماند. او پس از بازنشستگی نیز بهعنوان استاد افتخاری کارش را در همانجا ادامه داد (Ibid).
سوابق اجرایی و پژوهشی
پژوهشهای اصلی تاردیو بر تحولات ادیان، به خصوص مسیحیت و گنوسیگری، در فاصلۀ قرن دوم م. تا قرن ششم م. و ظهور اسلام متمرکز بوده است (LEM, 2023). او مطالعات اساسیای در خصوص سنتها، آیینها و زبانها و تحولاتشان در این فاصلۀ زمانی انجام داده و در زمینۀ سه کیش کمترشناختهشدۀ گنوسی، مانوی و نوافلاطونی کارهای مهمی انجام داده است (École Pratique des Hautes Études, 2023).
او ابتدا پس از اخذ مدرک دکتری خود، در سال ۱۹۷۳م. در مرکز ملی تحقیقات علمی فرانسه (Centre national de la recherche scientifique) در بخش تاریخ علم بهعنوان همکار پژوهشی مشغول به کار شد و در سال ۱۹۷۵م. مدال برنز شوالیۀ لژیون افتخار (Chevalier dans l'Ordre de la Légion d'honneur
Médaille de Bronze) را از این مرکز دریافت کرد (LEM, 2023).
در سال ۱۹۷۶م. در مدرسۀ مطالعات عالی در بخش ۵ مدیر مطالعات شد و تا ۱۹۹۱م. در آنجا ماند؛ در همان بخش از سال ۱۹۸۲م. تا ۱۹۸۵م. مسئول کتابخانه، آموزش و انتشارات نیز بود. او از سال ۱۹۹۱م. پس از ورود به کولژ دو فرانس مدیر مؤسسۀ تاریخ مسیحیت شرقی (l'institut d'histoire des christianismes orientaux du Collège de France) آنجا شد (Collége de france, 2023).
آثار
- - کتاب:
- سه اسطورۀ گنوسی. آدم، اروس و حیوانات مصر در نوشتهای از نجع حمادی.
- پیشگویان کلدانی و سحر، عرفان، جادو افلاطونیگری در امپراتوری روم متأخر.
- نوشتههای گنوسی، کدکس برلین.
- مقدمهای بر ادبیات گنوسی، مجموعهای از قبل از سال ۱۹۴۵م.
- قواعد تفسیر.
- مطالعات مانوی. کتابشناسی انتقادی 1977-1986م.
- یادگاریهای سفر. مسیرها و منازل سوریه از ایزیدور تا سیمپلیکوس.
- شکلگیری متون مقدس قانونی.
- تحقیق در مورد شکلگیری آخرالزمان زوسترین و منابع ماریوس ویکتورینوس. از سری پژوهشهای شرقشناسی.
- مانویت. از سری این چیست؟
- - مقاله:
- سه ایستاسنگ برای ست: نوشتهای گنوسی از نجعحمادی.
- برای ققنوسی گنوسی.
- نامۀ هیپارخوس و خاطرات فیثاغورثی از کلمنت اسکندرانی.
- ذخایر معدنی آذربایجان جنوبی (منطقۀ تخت سلیمان) و موقعیت گنزک.
- مسیحیان مشرقزمین در اثر پل پلیوت.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Tardieu, M. (1974). Trois mythes gnostiques. Adam, Éros et les animaux d'Égypte dans un écrit de Nag Hammadi (II, 5). Brepols.)
- (Lewy, H. & Tardieu, M. (Ed.). (1978). Chaldæan Oracles and Theurgy. Mysticism, Magic, and Platonism in the Later Roman Empire. Brepols.)
- (Tardieu, M. (1984). Écrits gnostiques. Codex de Berlin. Cerf.)
- (Tardieu, M. & Dubois, D. (1986). Introduction à la littérature gnostique, I. Collections retrouvées avant 1945. Cerf/CNRS.)
- (- (1987). Les Règles de l'interprétation. Cerf.)
- (- (1988). Études manichéennes. Bibliographie critique 1977-1986. Institut Français de Recherche en Iran.)
- (- (1990). Les paysages reliques. Routes et haltes syriennes d'Isidore à Simplicius. Vrin.)
- (- (1993). La Formation des canons scripturaires. Cerf.)
- (- (1996). Recherches sur la formation de l'Apocalypse de Zostrien et les sources de Marius Victorinus, coll. Res Orientales. Vrin.)
- (- (1997). Le manichéisme, coll. Que sais-je?. U.F)
- -Article:
- (Tardieu, M. (1973). LES TROIS STÈLES DE SETH: UN ÉCRIT GNOSTIQUE RETROUVÉ À NAG HAMMADI. Revue Des Sciences Philosophiques et Théologiques, 57(4), 545–575. http://www.jstor.org/stable/44409660 )
- (- (1973). Pour un phénix gnostique. Revue de l’histoire Des Religions, 183(2), 117–142. http://www.jstor.org/stable/23668199)
- (- (1974). La Lettre à Hipparque et les réminiscences pythagoriciennes de Clément d’Alexandrie. Vigiliae Christianae, 28(4), 241–247. https://doi.org/10.2307/1583231)
- (- (1998). Les gisements miniers de l’Azerbayjān méridional (région de Taxt-e Soleymān) et la localisation de Gazaka. Bulletin of the Asia Institute, 12, 249–268. http://www.jstor.org/stable/24049106)
- (- (2008). Les Chrétiens d'Orient dans l'œuvre de Paul Pelliot. Comptes rendus des séances de l'Académie des Inscriptions et Belles-Lettres, 152, no. 3. 1141–1157.)
آثار منتشرشده به فارسی
- تاردیو، م. (۱۴۰۰ش.). مانویت (ترجمۀ ا. قائممقامی، ز. مؤدب، س. فرجی و ا. گلبستان.). ثالث (تاریخ نشر اصلی اثر: ۱۹۸۱م.).
- تاردیو، م. (۱۴۰۱ش.). کیش مانوی (ترجمۀ م. شکری فومشی و ا. جمشیدی (ویراستار).). دانشگاه ادیان و مذاهب (انتشار اصل اثر: ۱۹۸۱م.).
منابع به زبان های دیگر
- Collége de france. (2023, 22 January). Michel Tardieu. https://www.college-de-france.fr/chaire/michel-tardieu-histoire-des-syncretismes-de-la-fin-de-antiquite-chaire-statutaire
- École Pratique des Hautes Études. (2023, 22 January). Michel Tardieu. https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fprosopo.ephe.fr%2Fmichel-tardieu#federation=archive.wikiwix.com&tab=url
- (2023, 22 January). Michel Tardieu. https://lem-umr8584.cnrs.fr/?Michel-TARDIEU&lang=fr
سایر منابع پیشنهادی
کتاب یا اثری مستقل در مورد زندگی یا پژوهشهای این پژوهشگر منتشر نشده است.
گردآورنده
محمدجواد احمدیزاده
بهمنماه 1401 ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-10-22</span>