1879م - 1940 م.

پاول کله در مونخن بوسه (Mumchembuchsee) شهر کوچکی در برن (Bern) متولد شد. (Klee, 1964). او فرزند ویلهلم کله، موسیقی‌دان و معلم برجستۀ سوئیسی بود و در محیطی سرشار از فرهنگ و هنر رشد یافت. این فضای خانوادگی، زمینه‌ساز آشنایی او با موسیقی از دوران کودکی شد. در سال‌های ابتدایی زندگی، تحت تأثیر خواسته‌های والدینش، به موسیقی و مسیر موسیقی‌دان شدن توجه نشان داد. بااین‌حال، در دوران نوجوانی، با این باور که موسیقی مدرن برای او معنایی ندارد، از این مسیر فاصله گرفت و تمرکز خود را به هنرهای تجسمی معطوف ساخت (Paul Klee, 2024). در سال 1886م. تحصیل خود را در برن آغاز کرد و پس از چهار سال تحصیل وارد دوره دبیرستان شد و در رشتۀ ادبیات به تحصیل ادامه داد. گرچه در آن زمان دیپلم دبیرستان به او گزینه‌های مختلفی برای انتخاب شغل می‌داد، با این حال به دلیل گرایش‌های هنری، مسیر نقاشی را انتخاب کرد و به آلمان مهاجرت کرد. بنابراین به باواریا (Bavaria) رفت و از سوی آکادمی هنرهای زیبای این شهر برای آموزش اصول طراحی و نقاشی به کنیر (Knirr) معرفی شد و در مدرسه خصوصی آموزش نقاشی دید. سپس در آکادمی هنرهای زیبا به تحصیل ادامه داد و پس از گذراندن دورۀ سه ساله برای اقامت به ایتالیا رفت. پس از بازگشت به آلمان تا سال 1920م. در این کشور ماند. (Klee, 1964). در سال 1920م. مدرسه هنری باهاوس (Bauhaus) در وایمار (Weimar) از کله دعوت به تدریس کرد و او تا زمانی که این مدرسه در ویمار بود در این شهر ماند. او استاد فرم در کارگاه‌های صحافی و نقاشی دیواری و دارای دو استودیو بود. پس از آن در سال 1930م. آکادمی هنرهای زیبای دوسلدرف (Düsseldorf) از پاول کله برای ریاست دوره نقاشی دعوت به عمل آورد. او این سمت را پذیرفت و بین سال‌های 1931 تا 1933 میلادی در این آکادمی به تدریس پرداخت. با روی کار آمدن رژیم جدید آلمان، هنر به سلطۀ حکومت درآمد و تدریس آزاد آن غیرممکن شد. با وجود شهرت فراوان پاول کله، شرایط سیاسی و اجتماعی آن زمان در آلمان، ادامه فعالیت هنری او را غیر ممکن ساخت. در نتیجه، او مجبور شد آلمان را ترک کرده و به شهر برن، بازگردد (Klee, 1964).  

پاول کله با رفتن به ایتالیا و در شهر رم کار خود را آغاز کرد و از تحصیلاتش برای اولین بار استفاده کرد (Klee, 1940). فعالیت‌های هنری پاول کله را می­توان به سه دوره تقسیم کرد. در دوره اول، او بر حکاکی‌ها و طرح‌هایی متمرکز بود که به وضوح تحت تأثیر آثار بروگل (Bruegel) و بوش (Bosch) قرار داشت. این تأثیر در سبک و رویکرد هنری او کاملاً مشهود است. علاوه براین در این دوره او متأثر از نقاشان دیگری همچون داوینچی (Leonardo da Vinci)، دوره (Dorer) و یوگن استیل (Yugenestill) بوده است. دورۀ دوم نقاشی‌های کله، نقاشی‌های آبرنگی، پاستل و رنگ روغن را دربر می‌گرفته که در ابعادی کوچک طراحی شده‌اند. این نقاشی‌‎‏ها که از سال 1910م. تا بازگشت کله به سویس کشیده شده‌اند، نشان‌دهندۀ سیر تحول او هستند. تحولی که با سفر به تونس در سال 1914م. و ارتباط با آثار دلونی (Delaunay) کسب شده است. او در این آثار به عمق هستی و درک جاذبه‌های ناپیدا، نگاه ویژه‌ای دارد. در دورۀ سوم، آثار آبستره مربوط به کله وجود دارند (ابراهیم، 1371). در زمان اقامت کله در آلمان، او فرصت کافی داشت تا با هنر ایرانی از طریق مجموعه‌های عمومی برجسته‌ای نظیر موزۀ قیصر-فریدریش (Kaiser-Friedrich-Museum) در برلین (Berlin)، که امروزه به موزۀ بوده (Bode Museum) شناخته می‌شود، آشنا شود. یکی از تجربیات برجسته او، بازدید از نمایشگاه بزرگ هنر اسلامی در مونیخ در سال 1910 میلادی بود؛ نمایشگاهی که بیش از 3500 شیء هنری ارزشمند را به نمایش گذاشت و بر فهم و علاقۀ او به هنر اسلامی، تأثیر عمیقی گذاشت (National gallery of art, 2024). با توجه به آن‌چه گفته شد، سفر به تونس برای پاول کله، نقطه عطفی به شمار می‌آید. این سفر و رنگ‌های روشن و شفاف موجود در معماری این کشور او را به سوی شاعرانگی سوق داده است. با ورود کله به باوهاوس در ویمار در سال 1921م. او وارد خط مطالعاتی تئوری هنر و مطالعاتی بر محور نقطه، خط، سطح و فضا و تدرج رنگ شد. به‌طور کلی می‌توان گفت، پاول کله هنرمندی است که به مکاتب و سبک‌های مختلف نزدیک و سپس دور شده است. در آثار او ردپای هر مکتبی دیده می‌شود (ابراهیم، 1371). پاول کله در سال 1897م. نگارش زندگینامۀ خود را آغاز کرد و تا 1918م. به این کار ادامه داد. این اثر بینش ارزشمندی را در مورد زندگی و تفکر او به محققان ارائه داد. او عضو هیأت تحریریۀ سالنامۀ سوار آبی (Almanach Der Blaue Reiter) بود (National gallery of art, 2024). مجموعه نقاشی‌های فرشتگان پاول کله، از آثار برجسته او به شمار می‌آید که وضعیت انسان پس از هبوط را به تصویر می‌کشد. این مجموعه شامل نقاشی‌هایی نمادین مانند مسیح کودک، فرشتۀ نو و فرشتۀ مردد است که هر کدام به شیوه‌ای منحصر به فرد، مفاهیمی عمیق و فلسفی را درباره انسان، الهیات، و تحولات روحی بیان می‌کنند (زرگر، 1399).

• - کتاب:
• دفترچه یادداشت پاول کلی، جلد اول: چشم متفکر، جلددوم: طبیعت طبیعت.
• طراحی آموزشی.
• گرافیک‌.
• خاطرات پاول کلی.
• دربارۀ هنر مدرن.

 

• - دیگر آثار:
• بلبل‌های ایرانی.

آن چه در این اثر دربارۀ بلبل‌های ایرانی آمده است احتمالاً مربوط به ابیات حافظ شاعر بزرگ ایرانی است. دو نقش تکرارشونده در اشعار حافظ، گل و بلبل است که اولی نماد اشتیاق زمینی و دومی نماد زیبایی و شکوه الهی است. در این اثر کلی بیشتر به مینیاتور ایرانی اشاره کرده است و حتی ساختار ترکیب نیز یادآور قالب بسیاری از مینیاتورهای ایرانی است (National gallery of art, 2024).

• باغبانی گرمسیری.
• بادکنک قرمز.
• مرگ و آتش.
• تابلوهای زرد.
• ترس از یک دختر.
• پنجره و درختان نخل.

   

• کله، پ. (1383ش.). درباره هنر مدرن. (ترجمۀ م. اطمینان). دیگر. (انتشار اصل اثر: 1945م.)

این کتاب ترجمه بخشی از کتاب هنر در نظریه 1900م.-1990م.: گلچینی از ایده‌های درحال تغییر (Art in Theory 1900 - 1990: an anthology of changing ideas) است.

• -. (1395ش.). عاشقانه‌های جنگ. (ترجمۀ م. سراج). سرزمین اهورایی. (انتشار اصل اثر: 2011م.)

المیرا کریمی

بهمن ماه 1402ش.