1853م. – 1932م.

نادر شاه با این‌که شصت سال بیشتر نداشت، در دو سال آخر حیات خود دچار بیماری شده بود، زیرا هر چند مزاجی توانا و بدنی نیرومند داشت، خستگی‌های ناشی از سفرهای جنگی بی‌پایان و سواری‌های ممتد بر پشت اسب او را از پای درآورده بود. به‌طوری‌که اغلب خود را بیمارتر از آن‌چه که بود احساس می‌کرد. وی به‌شدّت از ابتلا به بیماری وحشت داشت و هم‌چنین به طبیبان ایرانی نیز اعتمادی نداشت. بنابراین چون شهرت طبیبان فرنگی را شنیده بود از پیرسون (Pearson) رئیس شرکت هند شرقی انگلیس در ایران خواسته بود که یک طبیب اروپایی به او معرفی کند (نوائی، 1366، 580). در آن هنگام رنه بازن چهار سالی می‌شد که در ایران به‌سر می‌برد و پس از درخواست پیرسون برای پذیرش این وظیفۀ خطیر به دیدار کشیش ارشد رفت و از فواید این کار مخصوصاً برای جامعۀ مسیحی که اغلب مورد لعن و قتل مسلمانان قرار داشتند، راهنمایی خواست. در نهایت این کار را پذیرفت. رنه بازن همیشه در خدمت و همراه نادر شاه بود. وی حتّی به دستور نادرشاه در قصر وی مسکن گزید تا برای معاینۀ دقیق و تشخیص بیماری‌های نادر شاه همواره در دسترس باشد و دستور داده شد که مبلغ پنجاه تومان نقد و یک اسب از اصطبل مخصوص شاه به او بدهند و چند مستخدم در اختیارش قرار دهند (همان، 580). بازن در این دوران نامه‌های مفصّلی را به‌عنوان گزارش به روژه (Roger) می‌نوشت که در خلال آن‌ها وصف دقیقی از اخلاق و رفتار و وضع مزاجی نادرشاه و مرگ نابهنگام وی به‌دست داده که بسیار ارزنده است. او در عین آن‌که از قدرت جنگی و نیروی بدنی و روحی او حکایت می‌کند و حتّی سخاوت و بخشش او را ذکر می‌کند، از ذکر تندی‌ها، تندخویی‌ها، خون‌ریزی‌ها، پول‌پرستی‌ها و ظلم‌های وی نیز خودداری نکرده‌است (نوائی، 1366، 581).

1-نامه‌های بازن (Recueil Oles Lettres édifiantes Curieuses) جزو مجموعه گزارش کشیشان سراسر جهان که به رؤسای خود در پاریس نوشته‌اند، آمده‌است. یکی از منابع سودمند که بیانگر رویدادهای آخرین سال‌های سلطنت نادرشاه می‌باشد، متن دو نامۀ رنه بازن است که در تمام لشکرکشی‌های نادرشاه حضور داشته‌است. نامۀ اوّل متضمّن شرح حال نادرشاه است از طلوع تا کشته شدن او و نامۀ دوم در خصوص اوضاع ایران بعد از نادرشاه افشار است (حریری، بی‌تا، 2). ذکر این نکته لازم است که در نامه‌های بازن در موارد زیادی اسامی رجال، اقوام و بلاد به‌صورت نادرست درج شده‌است و شاید این اشتباهات از آن‌جا ناشی شده که او املای صحیح این کلمات را نمی‌دانسته و آنچه را که می‌شنیده، ضبط می‌کرده‌است. با این‌حال نمی‌توان منکر قضاوت بی‌طرفانۀ او در بیان حقیقت رخدادهای پیش‌آمده شد (بیات، 1391، 322).

1- نامه‌های طبیب نادرشاه ترجمۀ حریری، علی اصغر

1. بیات، عزیزالله (1391)، شناسایی منابع و مأخذ تاریخ ایران، جلد اوّل و دوم، تهران: امیرکبیر.
2. حریری، علی اصغر (بی‌تا)، نامه‌های طبیب نادرشاه، پاریس: بی‌نا.
3. نوائی، عبدالحسین (1366)، ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، جلد اوّل، تهران: هما.

تصویر موجود در سایت برگرفته از ویکی پدیا است.

1. طاهری، ابوالقاسم، سیر فرهنگ ایران در بریتانیا یا تاریخ دویست سالۀ مطالعات ایرانی، تهران: انجمن آثار ملّی، 1298.
2. لین پل، استانلی و دیگران، تاریخ دولت‌های اسلامی و خاندان‌های حکومت‌گر، ترجمۀ صادق سجّادی، تهران: نشر تاریخ ایران، 1364.
3. همایون، غلامعلی،اسناد مصوّر اروپائیان از ایران اوائل قرون وسطی تا اواخر قرن هیجدهم، تهران: دانشگاه تهران، 1348.

 

زهرا اجلالی

بهمن ماه 1398ش.