رابرت هریس دایسون - Robert Harris Dyson
رابرت هریس دایسون (Robert Harris Dyson) ایرانشناس و باستانشناس آمریکایی که سرپرستی تیمهای مختلفِ کاوش و حفاری در مناطقی از ایران را برعهده داشته است. نوشتن مقالات و کتابهای متعدّد در این زمینه، کاوشهایش در تپۀ حسنلو و کشف جامی طلایی متعلق به دورۀ باستان ایران توسط گروهش در تپۀ حسنلو به شهرت جهانی او بسیار افزود و نام او را جاودانه ساخت.
- کتاب
- ایران ۱۹۵۷:حسنلوی عصر آهن
(Dyson, R. H. (1957). Iran 1957: Iron Age Hasanlu.)
دایسون مراحل پیشرفت کار اکتشافات خود و گروهش را در تپۀ حسنلو، در سالهای1970م. و 1974م. با همکاری غلامرضا معصومی و سید منصور سیدسجادی منتشر کرد و آن را در اختیار مسئول این امر یعنی مرکز باستانشناسی ایران قرار داد (فرهنگ خاورشناسان، 31).- راز یک جام طلایی: فرهنگ ناشناخته از زیر خاک کشف شد
(- (1959). The Secret of A Golden Bowl; Unknown Culture Is Unearthed.)
- آثار باستانشناختی هزاره دوم پیش از میلاد در فلات ایران
(- (1968). The Archaeological Evidence of the Second Millennium B.C. on the Persian Plateau. Cambridge U.P.)
- معماری دوره نخست عصر آهن در حسنلو در غرب ایران و تأثیر آن بر نظریه های مهاجرت به فلات ایران
(- (1976). Architecture of the Iron I Period at Hasanlu in Western Iran and Its Implications for Theories of Migration on the Iranian Plateau. Centre national de la recherche scientifique.)
- مقاله- یادداشتها دربارۀ جنگافزار و گاهشماری در شمال ایران نزدیک به هزار سال پیش از میلاد
(- (1965). Notes on Weapons and Chronology in Northern Iran Around 1000 B.C. Dark Ages and Nomads c. 1000 B. C., IX-XI, 32-45. Historisch-Archaeologisch Instituut.)
- مسايل تاريخ اولیه ایران آن گونه که از حسنلو مشاهده شده است
(- (1965). Problems of Protohistoric Iran as Seen from Hasanlu. Journal of Near Eastern Studies, 24(3), 193–217. http://www.jstor.org/stable/543123)
- کتاب
- مجیدزاده، ي. (۱۳۵۷). هنر ایران باستان:تمدنهای پیشازاسلام. دانشگاه تهران.
(Porada, E.,Wilkinson, C. K., Dyson, R. H. (1965).The art of ancient Iran ,pre-Islamic cultures.)
این کتاب به موضوع هنر در ایران با توجه به اشیا و نقوش کشفشده از دوران پیشازتاریخ تا پایان دورۀ ساسانی بررسی میپردازد و در بخشهایی از آن راهنماییها و توصیفات لازم دایسون در مورد اشیای تپۀ حسنلو و دیگر نقاط کاوششده توسط گروهش آمده است و تصاویر این اشیا و شکلها را هم در خود دارد. به گفتۀ نویسندۀ اثر، رابرت دایسون«پیشنهادهای مهمی را در تنظیم فصلهای یکم، دوم و ششم تا دهم بهویژه فصل اشیای بهدستآمده از حسنلو» مطرح نموده و«جدولهای مقایسهایِ سفال منقوش و نسخۀ اصلی جدولِ زمانی دوران پیش از هخامنشیان» را که در بخش ضمائم کتاب قرار دارد، تدوین کرده است (پرادا، 1383، 20-18).- چایچی امیرخیز، ا.، پورفرج، ا. (۱۳۸۲). گاهنگاری ایران از هشتهزار تا دوهزار پیشازمیلاد. نسل باران.
(Ehrich, R. W. (Ed), Voigt, M. M. & Dyson, R. H. (1992). Chronologies in old world archaeology. University of Chicago Press.)
۳. صدرایی، ع.، علیون، ص. (۱۳۸۶). شرق آشور: محل استقرار کوهستانیِ حسنلو. گنجینه هنر.(Dyson, R. H. (1989). East of Assyria: The Highland Settlement of Hasanlu.)
این اثر در حقیقت مجموعJ مقالات مجلۀ اِکسپِدیشن (Expedition Magazine) وابسته به موزة دانشگاه پنسیلوانیا است که شمارههای دو و سه از جلد ۳۱ را شامل میشود و در سال 1989م. با سعی دایسون و خانم مری.ام. وُیت منتشر شده است. محتوای کتاب را ده مقالۀ تخصصی دربر میگیرد که همگی حاصل اکتشافات در تپۀ حسنلو است و از زوایای متفاوت با موضوعات گوناگونِ تاریخی، جغرافیایی و فرهنگی به موضوع پرداخته شده است (دایسون و ویت، 1386، 10-6). ۴. صدرایی، ع.، علیون، ص. (۱۳۸۷). تپۀ حاجی فیروز: روستای عصر نوسنگی. گنجينۀ هنر.(Voigt, M. M. & Dyson, R. H. (Ed.). (1983). Hajji Firuz Tepe, Iran: the Neolithic settlement. University of Pennsylvania.)
این کتاب دراصل نوشته خانم مری ویت است که دایسون نگارش مقدمه و ویرایش کل آن را برعهده داشته است. ۵. صدرایی، ع.، علیون، ص. (۱۳۸۸). پلاک سینۀ حسنلو. گنجينۀ هنر.(Winter, I. & Dyson, R. H. (Ed.). (1980). University of Pennsylvania.)
این کتاب هم به دست آیرین.جی وینتر (Irene Winter) تألیف شده ولی مقدمه آن را دایسون نوشته است و کار ویراستاری آن را انجام داده است. ۶. صدرایی، ع.، علیون، ص. (۱۳۸۷). کاوش در حسنلو. گنجينۀ هنر.(- (). Dig iran's Hasanlu)
۷. صدرایی، ع.، علیون، ص. (۱۳۸۸). مجموعه مقالات تمدنهای دشت سولدوز(اشنویه ، نقده). گنجینه هنر. کتاب بالا گردآوری مقالات مختلف از منابع متفاوت است که دایسون هم یکی از نویسندگان و ویراستارانِ آن است.- مقاله
(Hiebert, F., T. Dyson, R. H. (2002) Prehistoric Nishapur and the frontier between Central Asia. Iranica Antiqua, 37, 113-149. http://dx.doi.org/10.2143/IA.37.0.120)
- ویت، م. م. و دایسون، ر. (1386ش.). شرق آشور: دژ حسنلو:دوره1100IVB تا800ق.م، (ترجمۀ ع. صدرایی، ص. علیون.). گنجینه هنر. (نشر اصلی اثر در ۱۹۸۹م.).
- پرادا، ای. (1383ش.). هنر ایران باستان:تمدنهای پیش از اسلام، (ترجمۀ. مجیدزاده.). دانشگاه تهران. (تاریخ انتشار اصلی اثر: ۱۹۶۵م.).
- گروه مؤلّفان و مترجمان. (1388ش.). فرهنگ خاورشناسان:زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ج۴)، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- هیبرت، ف.، دایسون، ر. (1385ش.). نیشابور پیش از تاریخ و مناطق مرزی بین ایران و آسیای مرکزی (ترجمة ع. تقوی.). فصلنامۀ باستانپژوهی، ۸، 14.
- http://sassanids.com/عشاق-ایرانی-800-سال-پیش-از-میلاد-مسیح/
- https://www.sas.upenn.edu/anthropology/people/robert-dyson
- Robert Dyson. (2022, Octb 16). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_H._Dyson
- مشرق. (۱۳۹۴ش.). جام طلایی که از ایران رفت.
- ایسنا. (۱۳۹۸ش.). کاشف جام حسنلو درگذشت.
- (n.d.). Robert Harris Dyson. https://prabook.com/web/robert_harris.dyson/388015
- (n.d.). Robert H Dyson D.C., male. https://clustrmaps.com/person/Dyson-6ra74c
سیّد محمّد قدسی
اسفند 1398ش.<span>1402-02-10</span>