شیلا اس. بلر - Sheila S. Blair
شیلا اس. بلر Sheila S. Blair یکی از برجستهترین متخصصان هنر اسلامی است که بر تاریخ خوشنویسی، کتیبهها و پیوند میان متن و تصویر در هنر اسلامی تمرکز دارد. بلر بهویژه به آثار هنر مغول و کاربردهای نوشتار در هنر اسلامی توجه ویژهای دارد و در این زمینه مقالات متعددی منتشر کرده است. نوشتههای او از منابع اصلی برای پژوهشگران و دانشجویان حوزه هنر اسلامی و هنر ایران به شمار میآید.
تولد و درگذشت
26 نوامبر 1948م. - «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
بلر در سال 1970م. مدرک کارشناسی ارشد خود را در رشتۀ تاریخ هنر و جامعهشناسی از دانشگاه تافتس (Tufts University) دریافت کرد. پس از آن، تحصیلات خود را ادامه داد و در سال 1980م. در رشته تاریخ هنر و مطالعات خاورمیانه از دانشگاه هاروارد (Harvard University) دکترا گرفت. در همان سال، با جاناتان ام. بلوم (Jonathan M. Bloom) که او نیز از همان برنامه فارغالتحصیل شده بود، ازدواج کرد. عنوان رسالۀ دکتری بلر مجتمع زیارتی در نطنز، ایران (The Shrine Complex at Natanz, Iran) بود (“Sheila Blair,” 2025). پس از فارغالتحصیلی از دانشگاه تافتس، بلر یک سال در دانشگاه شیراز (Shiraz University) بهعنوان استاد جامعهشناسی فعالیت کرد. پس از دریافت مدرک دکتری، او و بلوم بهعنوان مدرس در رشتۀ هنر اسلامی و معماری اسلامی در دانشگاه هاروارد و مؤسسه فناوری ماساچوست (Massachusetts Institute of Technology) منصوب شدند و تا سال 1981م. عهدهدار این سمت بودند. در سال بعد، بلر در دانشگاه پنسیلوانیا (University of Pennsylvania) مشغول به تدریس شد. (“Sheila Blair,” 2025) او به تمامی جنبههای هنر اسلامی از سدۀ هفتم تا دوران معاصر تسلط دارد و همه این موضوعات را تدریس میکند. تاریخ هنر و معماری اسلامی از موضوعات اصلی دورههای آموزشی است که بلر برگزار میکند. همچنین سخنرانیهای پژوهشی او پیرامون جاده ابریشم، کتابآرایی اسلامی و هنرهای اشیاء است (Boston College, n.d.). در سال 2000م.، بلر و بلوم به سمت استاد مشترک در رشته هنر اسلامی و آسیای اسلامی در کالج بوستون (Boston College) منصوب شدند. در همان سال، او به عنوان مشاور هنری، و بلوم بهعنوان مشاور اصلی، در مستند اسلام: امپراتوری ایمان (Islam: Empire of Faith) همکاری کردند. در سال 2006م.، هر دو بهطور مشترک به کرسی وقفی حماد بن خلیفه (Hamad bin Khalifa Endowed Chair) در رشته هنر اسلامی در دانشگاه ویرجینیا کامنولث (Virginia Commonwealth University) منصوب شدند. (“Sheila Blair,” 2025
سوابق اجرایی و پژوهشی
پژوهشهای بلر نیز به اندازۀ حوزۀ آموزشیاش گسترده است. تا زمان نگارش این زندگینامه، او نویسندۀ هفده کتاب بوده که چندین مورد از آنها موفق به دریافت جوایز بینالمللی شدهاند. افزون بر این، بیش از دویست مقالۀ پژوهشی از او در مجلات علمی، دایرةالمعارفها، همایشها و جشننامهها منتشر شده است. بلر در نگارش شماری از این آثار با همسرش، جاناتان بلوم، همکاری داشته است؛ کسی که همچون او، بهطور مشترک صاحب کرسی نورما جین کالدروود برای هنر اسلامی و آسیایی (Norma Jean Calderwood Chair of Islamic and Asian Art) بوده است (Boston College, n.d.). کارهای مشترک بلر و بلوم بیش از دوازده عنوان کتاب را شامل میشود که از میان آنها میتوان به هنر و معماری اسلامی: 1250-1800 (1994م.) و هنرهای اسلامی (1997م.) اشاره کرد. یکی از آثار برجستۀ آنها، کتاب اسلام: هزار سال ایمان و قدرت است که در سال 2001م. منتشر شد و نسخۀ مکتوب مستند سهقسمتی شبکۀ بی.پی.اس (PBS) با عنوان اسلام: امپراتوری ایمان بهشمار میآید. این دو پژوهشگر در سال 2015م. مدتی را در موزۀ شانگریلا (Shangri La) مستقر بودند و در آن زمان، با بررسی مجموعههای این موزه، برای برگزاری یک نمایشگاه برنامهریزی کردند (Shangri La, n.d.). بلر توجه ویژهای به کاربردهای نوشتار و هنرهای دورۀ مغول دارد و در این زمینه، آثار متعددی منتشر کرده است. او مجموعهای از مقالات دربارۀ هنر و معماری مغولها نگاشته که از جملۀ آنها میتوان به نگارش فصلی در تاریخ مغولِ کمبریج (Cambridge History of the Mongols) ویراستۀ هودونگ کیم (Hodong Kim) و نیز فصلی در کتاب جهان مغولی (The Mongol World) اشاره کرد که توسط تیموتی می (Timothy May) و مایکل هوپ (Michael Hope) ویراستاری شده و از سوی انتشارات راتلج (Routledge) منتشر شده است (Smart History, n.d.).
آثار
- - کتاب:
- خوشنویسی اسلامی.
- کتیبههای اسلامی.
- متن و تصویر در هنر ایران، سدههای میانه.
- مجموعه تواریخ رشیدالدین: تاریخ مصور جهان.
- هنر و معماری اسلام: ۱۲۵۰–۱۸۰۰.
- دایرهالمعارف هنر و معماری اسلامیِ گروو: مجموعه سه جلدی.
- اسلام: هزار سال باور و قدرت.
- تصاویر حماسی و تاریخ معاصر: تصویرهای شاهنامۀ بزرگ مغولی.
- - مقاله:
- سراب هنر اسلامی: تأملاتی در مطالعۀ یک حوزۀ پیچیده.
- پایتخت مغولی سلطانیه، «امپراتوری».
- سکههای اواخر ایلخانی: یک تحلیل گونهشناسانه.
- معماری و جامعۀ ایلخانی: تحلیل وقفنامۀ ربع رشیدی.
- مشایخ صوفیه و معماری معبد در آغاز سدۀ چهاردهم.
- شکلگیری کتاب مصر در ایران.
- مدرسه زوزان: معماری اسلامی در شرق ایران در آستانۀ حملات مغول.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Blair, S. S. (2006). Islamic calligraphy. Edinburgh University Press.)
- (-. (1998). Islamic inscriptions. Edinburgh University Press.)
- (-. (2019). Text and image in medieval Persian art. Edinburgh University Press.)
- (-. (1995). A Compendium of Chronicles: Rashid al-Din’s Illustrated History of the World. Nour Foundation.)
- (Blair, S., & Bloom, J. (1994). The Art and Architecture of Islam: 1250–1800. Yale University Press.)
- (-. (Eds.). (2009). Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set (Vol. 2). Oxford University Press.
- (-. (2002). Islam: A thousand years of faith and power. Yale University Press.)
- (Grabar, O., & Blair, S.S. (1980). Epic Images and Contemporary History: The Illustrations of the Great Mongol Shahnama. Univ of Chicago Pr.)
- - Article:
- (Blair, S., & Bloom, J. (2003). The mirage of Islamic art: Reflections on the study of an unwieldy field. The Art Bulletin, 85(1), 152-184.
- (-. (1986). The Mongol Capital of Sulṭāniyya, “The Imperial”. Iran, 24(1), 139-151.)
- (-. (1983). The coins of the later Ilkhanids: a typological analysis. Journal of the Economic and Social History of the Orient/ 26(3), 295–317.
- (-. (1984). Ilkhanid architecture and society: An analysis of the endowment deed of the Rabʿ-i Rashīdī. Iran, 22(1), 67-90.)
- (-. (1990). Sufi saints and shrine architecture in the early fourteenth century. Muqarnas, 35-49.)
- (-. (1993). The development of the illustrated book in Iran. Muqarnas, 10, 266-274.)
- (-. (1985). The Madrasa at Zuzan: Islamic architecture in eastern Iran on the eve of the Mongol invasions. Muqarnas, 75-91.)
آثار منتشرشده به فارسی
- بلر، ش.، و بلوم، ج. (1394). هنر و معماری اسلامی (2) (ترجمۀ ی. آژند). سازمان مطالعه و تدوین (سمت).
- -. انگاره هنر اسلامی در غرب (ترجمۀ م. شایستهفر). مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی. (انتشار اصل اثر:
- -. (ویرا.). (1400ش.). تاریخ فلزکاری اسلامی (ترجمۀ ط. رضازاده). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- -. (ویرا.). (1400ش.). تصاویر بهشت در هنر اسلامی (ترجمۀ م. سارباننژاد). زرنوشت.
- بلر، ش. (1396ش.). خوشنویسی اسلامی (ترجمۀ و. کاووسی). مؤسسۀ متن فرهنگستان هنر. (انتشار اصل اثر: 2006م.)
- -. (1387ش.). الگوهای هنرپروری و آفرینش هنری در ایران دوره ایلخانیان: مورد خواجه رشیدالدین (ترجمۀ و. کاووسی). گلستان هنر، 13، 32-47.
منابع به زبان های دیگر
- Boston College. Morrissey College of Arts and Sciences. (n.d.). Sheila Blair; Norma Jean Calderwood University Professor of Islamic and Asian Art. Art History – Retired. https://www.bc.edu/bc-web/schools/morrissey/departments/art/people/retired-faculty/sheila-blair.html
- Shangri La. (n.d.). Sheila Blair and Jonathan M. Bloom-July 20, 2015 - July 24, 2015 https://www.shangrilahawaii.org/visit/residencies/blair-bloom/
- Sheila Blair. (2025, February 13). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Sheila_Blair
- Smart History. (n.d.). Sheila Blair. https://smarthistory.org/author/dr-sheila-blair/
گردآورنده