سید علی بلگرامی(Syed Ali Bilgrami) ملقب به شمسالعلماء، مترجم، حقوقدان، زمینشناس و زبانشناس هندی که به بیش از نُه زبان از جمله فارسی، عربی، سانسکریت و اردو آشنایی داشت. وی رسالۀ باباطاهر را به اردو ترجمه کرد. همچنین مطالبی پیرامون آموزش زبان فارسی از وی منتشر شده است.
تولد و درگذشت
1853م.ـ 1911م.
سوابق زندگی و تحصیل
پس از تحصیلات مقدماتی در سال 1874م. ، با کسب امتیاز در درس سانسکریت از پتنا کالج (Patna University) لیسانس علوم انسانی گرفت. سپس به تحصیلات در کانینگ کالج لکهنو (Canning College Lucknow) پرداخت و بعد از آن در کالج مهندسی عمران توماسون (Thomason College of Civil Engineering)، با نام فعلی: موسسۀ فناوری رورکی هند (Indian Institute of Technology Roorkee/IIT Roorkee) به تحصیل ادامه داد و کارشناسیارشد علوم انسانی و کارشناسی حقوق دریافت و در سال 1876م. به اروپا و انگلستان سفر کرد. در رشتههای مختلفی از قبیل زمینشناسی، نقشهکشی و زیستشناسی و کانیشناسی در مدرسه سلطنتی معدنِ امپریال کالج لندن Royal School of Mines) (Imperial College London, به تحصیل پرداخت و با زبانهای عربی، فارسی، سانسکریت، بنگالی، گجراتی، لاتینی، آلمانی، فرانسوی و انگلیسی نیز آشنایی داشته است (رائو، 1915م.، 49؛ مشکیننژاد و فیروزآبادی، 1386ش.، 346؛ رستمی، 1390ش.، 490).
سوابق اجرایی و پژوهشی
در سال 1879م. پس از بازگشت از سفر اروپا به خدمت نظام حیدرآباد دکن درآمد و نزدیک به ده سال به عنوان معاون امور عامالمنفعه، راهآهن و معادن به کار مشغول بود، سپس در سالهای 1890-92م. مسئول زبان سانسکریت در دانشگاه مَدرَس (University of Madras) بود. او به خاطر آموزش زبان عربی به دریافت لقب شمسالعلماء از سوی حکومت هند، مفتخر گردید و در سال 1901م. به دریافت درجه دکتری افتخاری حقوق از دانشگاه کلکته (University of Calcutta) نایل آمد. در همان سال بازنشسته شد. از سال 1902م. در انگلستان اقامت کرد. به عنوان دانشیار زبان مراتی در دانشگاه کمبریج (University of Cambridge) مشغول تدریس شد و در همان هنگام مأمور تهیه فهرستی از نسخههای خطی فارسی و عربی، مشهور به مجموعۀ دهلی، برای کتابخانه ایندیا افیس (The India Office Library) شد. او عضو کمیتۀ انتخاب رئیس کالج انگلیسی-شرقی محمدی (Muhammadan Anglo-Oriental College) با نام فعلی دانشگاه اسلامی علیگر (Aligarh Muslim University) و کمیتۀ موقوفات دانشگاه پنجاب (University of the Punjab) نیز بوده است (Rao, 1915؛ مشکیننژاد و فیروزآبادی، 1386ش.، 346 و 347؛ رستمی، 1390ش.، 490).
آثار
- تمدن عرب؛ اثر گوستاف لو بُن (ترجمه از فرانسه به اردو)
(Le Bon, G. (1889). Civilization of the Arabs (Bilgrami, S. A. Trans.).)
- رساله در تحقیق کتاب کلیله و دمنه.
(Bilgrami, S. A. (). Monograph on the Book of Kalila and Dimna.)
- یادداشتهایی درباره ارزش آموزشی زبان فارسی در مقایسه با سانسکریت.
(- (). Notes on the Educational Value of Persian as compared with Sanskrit.)
- راهنمای معابر غار الورا.
- زمینشناسی و کانیهای اقتصادی حیدرآباد.(- (). A Guide to the Cave Temples of Ellora.)
(- (). The Geology and Economic Minerals of Hyderabad.)
- رباعیات باباطاهر (ترجمه و ویرایش)
(- (1904). The Quatrains of Baba Tahir, LXXIII, 1-29. JRAS .)
- تمدن هند؛ اثر گوستاف لو بُن (ترجمه از فرانسه به اردو)
(Le Bon, G. (1913). Tamaddun-I Hind (Bilgrami, S. A. Trans.).)
- بابُرنامه؛ اثر ظهیرالدین محمد بابُر (تصحیح)
(Bilgrami, S. A. (Ed.). (). Babur-nama.)
- نظامنامۀ پزشکی
(- (). Manual of Medical Jurisprudence.)
منابع
- رستمی، م. (1390 ش.). ایرانشناسان و ادبیات فارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- مشکیننژاد، پ.، فیروزآبادی و گروه مؤلفان و مترجمان. (1386ش.). فرهنگ خاورشناسان، زندگینامه و کتابشناسی ایرانشناسان و اسلامشناسان (ج 3)، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- Rao, C. H. (1915). Indian Biographical Dictionary. Pillar and Company.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- (2022). Syed Ali Bilgrami Shams ul Ulema. https://www.geni.com/people/Syed-Ali-Bilgrami-Shams-ul-Ulema/6000000001249995198
- (n.d.) Mr Syed Ali Bilgrami (1853–1911?).
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1402-01-20</span>
