1893 م. - 1935 م.

مار در سال 1917م. تحصیلات خود را در دانشکدۀ شرق‌شناسی دانشگاه پترزبورگ به اتمام رسانید. در سال 1935م. اثر مستقل خود را ارائه داد و به دریافت درجۀ دکتری ادبیات نائل آمد (مشکین‌نژاد، 1382ش.، 58). او فرزند نیکولای یاکوولویچ مار (۱۸۶۵ـ۱۹۳۴م.) زبان‌شناس، باستان‌شناس، قوم‌نگار روسی، صاحب مکتب زبان‌شناختی نوین، عضو فرهنگستان و بنیانگذار ایران‌شناسی در گرجستان و شاگرد بارتولد (۱۸۹۶ـ۱۹۳۰م.)، اولدنبورگ (۱۸۶۳ ـ ۱۹۳۴م.) و ژوکوفسکی (۱۸۵۸ـ ۱۹۱۸م.)، از بزرگترین خاورشناسان و ایران‌شناسان روسیه و اروپا بود. مار فقه‌اللغه ارمنی‌ـ‌گرجی خواند و در سال ۱۹۱۷م. فارغ‌التحصیل شد(https://www.ettelaat.com) .

از اواسط قرن بیستم م. به این سوی، روسی‌ها به ادبیات معاصر ایران از خود علاقه نشان دادند، نوشته‌های مار دربارۀ ایران از جملۀ آنان هست که حائز اهمیت است (رستمی، 1390ش.، 284). مار در سال 1922م. و 1923م. به عنوان استاد دانشکدۀ زبان‌های زندۀ شرقی لنینگراد بود. وی از سال 1922م. تا 1925م. به عنوان محقق در پژوهشگاه تاریخ تطبیقی ادبیات و زبان‌های شرقی و غربی کار کرد. وی از سال 1925م. تا 1926م. در ایران زندگی کرد ((https://wikies.wiki/wiki.  مار دو بار به ایران سفر کرد؛ در سفر نخست (۱۹۲۵ـ ۱۹۲۶م.) از طرف موزۀ آسیایی مأمور بررسی‌های علمی و ادبی در ایران بود. در طی این سفر که او بیشتر در اصفهان اقامت داشت، با برخی از ادیبان ایرانی آشنا شد، زبان فارسی را به‌خوبی آموخت و اسناد و مآخذ بسیاری دربارۀ فولکلور ایران، ازجمله فرقۀ اهل حق و تئاتر خلقی ایران پهلوان کچل گرد آورد و به شوروی بازگشت. از قرار معلوم، به پیشنهاد مار بود که صادق هدایت شروع به جمع‌آوری ادبیات عامیانه کرد و کتاب نیرنگستان را دربارۀ فرهنگ مردم ایران نوشت. دومین دیدار مار از ایران در سال ۱۹۳۴م./ ۱۳۱۳ش برای شرکت در کنگرۀ هزارۀ فردوسی همراه با هیأت نمایندگان ایران‌شناسان شوروی بود. خطابۀ او در این کنگره، با عنوان وزن شعر شاهنامه، بسیار مورد استقبال واقع شد و او به دریافت نشان ادبی نایل آمد (https://www.ettelaat.com). در سال 1923م. تا 1925م. کارمند علمی موزۀ آسیایی آکادمی اتحاد شوروی بود. در سال 1928م. تا 1935 م. استاد دانشگاه تفلیس (Tiblisi State University) و کارمند علمی دانشکدۀ تاریخ اسناد قفقاز دانشکدۀ قفقازشناسی، شعبۀ آکادمی علوم گرجستان شوروی بود. در سال 1934م. پس از شرکت در کنگرۀ بین‌المللی هزارۀ فردوسی در ایران به سبب خدمات پژوهشی – علمی، به دریافت نشان افتخار از ایران مفتخر شد (مشکین نژاد، 1382ش.، 58). موضوعاتی چون پیوند میان قالب‌های شعری و گرایش‌های ادبی ـ اجتماعی، واژگان و شیوه‌های ترجمه، لاتینی‌کردن الفبای ملل مختلف، توضیح و تفسیر و انتشار نسخ خطی ادب فارسی و نیز جنبه‌های مختلف تاریخ ادبیات ایران کانون مطالعات مار بود. او نخستین بار نوعی الفبای تحلیلی را برای زبان فارسی و عربی ابداع کرد و به کمک آن منتخباتی از ادب فارسی را منتشر کرد که در آن لغات فارسی، گرجی و روسی با همان نشانه‌های تحلیلی، در هر سه زبان ثبت شده بود. گرایش مار به مطالعه آثار خاقانی، نظامی و شوتا روستاولی (۱۱۷۲ ـ ۱۲۱۶م.)، شاعر ملی گرجی،‌ حاکی از علاقۀ او به پیوند ادبی و معنوی ایران با گرجستان است. تحقیقات او در احوال و آثار نظامی و خاقانی و ارتباط نزدیک این دو شاعر نامدار ایرانی با گرجستان، بسیاری از مشکلات اشعار آنها را مرتفع می‌کند. به گفته مار، در قرن‌های دهم تا دوازدهم م.، گرجستان با آثار شعرای ایران خوب آشنا بود و آن اشعار را به زبان گرجی ترجمه می‌کردند و اکنون که بسیاری از آثار فارسی آن دوران از میان رفته، ترجمه‌های گرجی آن همچنان موجود استhttps://www.ettelaat.com) ).

- کتاب     ۱. خاقانی، نظامی، روستاولی.

(Marr , Y. N. (1935). Khahani, Nizami, Rustaveli. Institut Kavkazovedeniia Akademii Nauk SSSR.)

- مقاله   ۲. تکلمه‌ای بر مقالۀ تاثیر ادبیات تهرانی (- (1962). Dopolenie k Stat'e Tegeranskie Literatur'nye Vpichatleniia. Tbilisskii Gosudarstvennyi Universitet, Tom 99, seriia vostokovedenia, III, 43 – 60.)   ۳. دربارۀ رمان خسروی: شمس و طغرا

(- (1964). O Romane Kosrevi Shams i Togra. Tbilisskii Gosudarstvennyi Universitet, Tom 108, seriia vostokovedenia IV, 205 – 217.)

آثاری از مار که به زبان فارسی ترجمه شده باشد در دست نیست.

هانیه طلوع فکور

خردادماه 1400ش.