مطالعات ایرانشناسی قرنها قبل و خارج از مرزهای ایران آغاز شدهاست و امروزه در بسیاری از دانشگاههای معتبر دنیا رشتۀ ایرانشناسی تدریس میشود. در ایران نیز از سال 1984م. در برخی دانشگاهها رشتۀ ایرانشناسی تدریس شدهاست؛ امّا برای نخستین بار مرحوم دکتر حسین تجدّد به ایرانشناسی توجّهی ویژه کرد. او با وقف اموال خود اقدام به تأسیس اوّلین دانشکدۀ مستقل ایرانشناسی در میان دانشگاههای ایران کرد.
بنیاد ایرانشناسی Iranology Foundation مؤسّسهای علمی و پژوهشی است که زیر نظر نهاد ریاست جمهوری ایران فعّالیّت میکند. این بنیاد در سال 1997م. بعد از سالها تلاش و دلمشغولی دکتر حسن حبیبی و بهدستور رئیسجمهور وقت ایران، محمّد خاتمی، تأسیس شد و دکتر حسن حبیبی به ریاست آن منصوب گردید. این بنیاد تا سال 2021م. موفّق شدهاست که علاوهبر دفتر اصلی خود در تهران، در هفده استان ایران شعبه داشته باشد. از جمله اهداف آن تأسیس کتابخانه و ایجاد محیط مناسب برای مطالعه و بهرهگیری فرهیختگان و دانشپژوهان است. سازماندهی و هماهنگ کردن پژوهشهای علمی درزمینۀ ایرانشناسی و گردآوری و ایجاد بانک اطلاعات فرهیختگان از دیگر اهداف بنیاد ایرانشناسی است.
ایتالو پیتسی Italo Pizzi ایرانشناس ایتالیایی است که شاهنامۀ فردوسی را به زبان ایتالیایی ترجمه کردهاست. وی در موضوعاتی همچون زبان و ادبیات فارسی، شاهنامهپژوهی، زبان عربی و سانسکریت، ادبیّات تطبیقی و شرقشناسی پژوهش کردهاست. او جزو پیشگامان علم ایرانشناسی در ایتالیا است و تأثیر غیر قابل انکاری بر جریان مطالعات این حوزه داشتهاست.
محّمد رجب النجّار Mohammad Rajab Al Najjar پژوهشگر و استاد مصری است که صاحب کتابها و مقالات متعدّد به زبان عربی است. او پژوهشهایی نیز برروی شاهنامه داشتهاست.
ایرانشناسی و شناخت ایران در جامعۀ مصری متأثر از تلاشهای خود ایرانیان بودهاست. درواقع ضعف مطالعات ایرانشناسی در کشورهای همسایه و عربزبان بهدلیل سایۀ سنگین نگاه سیاسی بر روابط تاریخی است. با این وجود مصر نخستین کشور عربزبان است که به آموزش زبان و ادبیّات فارسی توجّه نشان داده و زمینۀ مطالعات ایرانشناسی را نیز فراهم ساختهاست؛ موضوعی که این مقاله در پی بررسی و معرفی جنبههای مختلف آن است.
ایرانشناسی در هند پیشینۀ تحقیقاتی ندارد و بیشتر فعّالیّتهای فرهنگ ایرانی در هند به آموزش زبان فارسی مربوط میشود. آشنایی با تاریخ و فرهنگ هر کشوری در گرو پیوندهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی آن با دیگر سرزمینهاست و هند دارای چنین پیوندهایی با ایران است و شناخت همین حوزههای محدود، فرصتی است برای گسترش فعّالیّتهای ایرانشناسی و شناخت نقاط اشتراک فرهنگی میان دو کشور.
