
یعقوب دانشدوست - Yaqub Daneshdoost
یعقوب دانشدوست (Yaqub Daneshdoost) معمار، مرمتگر، محقّق و نویسنده در حوزۀ معماری ایران بود. او به سبب تحقیقات میدانی گسترده در باب شهر طبس و ثبت و ضبط بناهای تاریخی آن، پیش از تخریب شهر در زلزلۀ سال 1357ش.، از بزرگترین محقّقان طبسشناس معاصر بهشمار میرود. دانشدوست با تألیفات متعدّد در باب باغ ایرانی دریچهای نوین به دانش معماری باغ در ایران گشود.
تولد و درگذشت
1938م. – 27 ژانویۀ 2022م.
سوابق زندگی و تحصیل
یعقوب دانشدوست در سال 1317ش. در شهر تبریز دیده به جهان گشود و در دوران خردسالی به همراه خانوادهاش در مشهد ساکن شد. دانشدوست در دانشگاه تهران کارشناسی ارشد معماری خواند و سپس از همین دانشگاه در رشتۀ شهرسازی دکترا گرفت. او تحصیلات ابتدایی خود را در دبستان خیّام و متوسّطه را در دبیرستان نادرشاه پشت سرگذاشت. در سال 1336ش. دیپلم ریاضی گرفت و برای تحصیل در رشتۀ معماری راهی دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران شد (مکرمیفر، 1397).
سوابق اجرایی و پژوهشی
یعقوب دانشدوست پس از فارغالتّحصیلی از دانشگاه در مقطع دکتری، در سال 1344ش. به استخدام وزارتخانۀ فرهنگ و هنر درآمد و با استادان شهیر و ایرانشناسان دانشمندی چون محمّدکریم پیرنیا همداستان شد. بخش مهمّی از کار او در این سازمان مرمّت و بازسازی بناهای تاریخی بود؛ او در این زمینه مرمّت مجموعۀ گنجعلیخان کرمان و میدان بزرگ آن، و گنبد طلایی حرم مطهّر امام رضا (ع) را در کارنامه دارد. دانشدوست پس از تأسیس سازمان حفاظت آثار باستانی ایران، ریاست دفتر فنّی خراسان را بر عهده گرفت. در یک سفر چشماندازهای نخلستان سرسبز طبس او را شیفتۀ خود کرد و بر آن داشت تا بناهای این شهر تاریخی را مرمّت کند. یکی از اقدامات و خدمات ارزشمند او به تاریخ معماری ایران مجموعۀ اسناد و مدارکی است که در همین راستا از تکتک بناهای شهر طبس تهیّه کرد، بهگونهای که امروزه میتوان او را یک طبسشناس بزرگ معرّفی کرد. دانشدوست در نهایت بهدلیل اشتیاق به وارسی بناهای معماری از ریاست دفتر فنّی کنارهگیری کرد و با این فراغت توانست دومین جلد از کتاب طبس شهری که بود را با عنوان بناهای تاریخی طبس در سال 1365ش. منتشر کند. دانشدوست در سال 1375ش. بازنشسته شد. او ناظر عالی بناها و آثار تاریخی خراسان، عضو شورای فنّی ادارۀ کل میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری و نیز عضو پیوستۀ ایکوموس ایران بود (همان).
یعقوب دانشدوست شیفتۀ شغل و رشتۀ خود بود و نهتنها طرحهایی که به او سپرده میشد را با هنرنمایی تمام به اجرا درمیآورد، بلکه حتی از هنر بیبدیلش در طراحی منزل شخصی خود نیز بهرۀ فراوان برد. منزل او در خیابان پرستار مشهد نمایی سراسر متفاوت از مجموعه ساختمانهای پیرامونش داشت (باقری، 1398، 129-130) مجموعه فعالیتهای یعقوب دانشدوست در عرصۀ معماری، هنر و شهرسازی ایران را میتوان به سه دستۀ مرمّت و بازسازی بناهای تاریخی، طراحی و ساخت بناها، باغها و مجسّمههای شهری متعدّد و انتشار مقالات علمی و کتب تاریخی تقسیم کرد. در میان خدمات بیشمار او به فرهنگ و معماری ایرانزمین در اینجا به چند نمونۀ برجسته بسنده میشود:
- ساخت نماد میدان راهآهن شهر مشهد، با نام «بهسوی او»؛ طرّاحی این اثر، او را با تاریخ معماری مشهد پیوند میدهد. افزون بر این نماد شهری، او طرّاحی نماد فلکۀ پارک، که اینک در میدان فرودگاه نصب شده است، و طرّاحی بنای بیمارستان آریا و نماد «همای رحمت» در میدان غدیر مشهد را نیز در کارنامه دارد. او زمانی این نماد را طرّاحی کرد که در پادگان عشرتآباد تهران به خدمت سربازی مشغول بود (استادی، 1395، 4-5).
- مرمّت بنای مقبرۀ ارسلان جاذب در سال 1353ش./ 1927م. به همراه حسین رایتی مقدم (صالحی کاخکی و موسیتبار، 1391، 12).
- مرمّت و بازپیرایی مسجد جامع قاین (حسینی، 1375، 177).
- معماری باغ توس (بینا، 1395، 141)؛ بهدلیل این معماری و دیگر خدماتش، در سال 1394ش. موفّق به دریافت نشان ویژۀ فردوسی شد.
- مسئولیّت تعمیرات مجموعۀ تاریخی تربت جام (دانشدوست، 1364).
- مرمت علمی باغ اکبریۀ یزد با تمرکز بر فضاهای معماری، پیادهروها و حیاطها، از سال 1996م. به بعد که مرحلۀ جدیدی را در توسعۀ این باغ تاریخی رقم زد. (Khalilnezhad, Russo & Jannatifar, 2022, 6)
آثار
کتابها:
- طبس شهری که بود
- پیدایش باغ آسمانی ایران
- ارزشهای فرهنگی طوس و آرامگاه فردوسی
- کاخ خورشید کلات و محیط طبیعی آن
- باغ مزار
- گنبد خشتی مشهد
- باغ ایرانی
- نکاتی دربارۀ مقالۀ مجموعۀ تاریخی تربت جام
- هنر و معماری ایران در دورۀ تیموریان
- رباط شرف
- هستههای آغازین خانه، تداوم، گستره و دگرگونیهای آن در معماری ایران
منابع
- استادی، محمد. (20 تیر 1395). 44 سال بهسوی او: نماد میدان راهآهن از یادگارهای باپیشینۀ شهر مشهد است. شهرآرا محلّه (هفتهنامۀ محلّی مردم شهر مشهد) ویژۀ منطقۀ 3، 205، 4-5. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- باقری، محمّد. (1389). طبسشناسی. نشریۀ کتیبۀ میراث شیعه، 1، 115-136. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- بینا، یوسف. (1395). میزبانی از شاهنامهشناسان و هنرمندان ایران و جهان در دانشگاه فردوسی مشهد، نشریۀ پاژ، 22، 138-142. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- حسینی، سید محسن. (1375). مسجد جامع قاین، نشریۀ مشکوة، 53، 168-177. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- دانشدوست، یعقوب. (1394). پیدایش باغ آسمانی ایران، تهران: کلهر.
- صالحی کاخکی، احمد.؛ موسیتبار، نجمه. (1391). پژوهشی بر شناخت مجموعۀ ارسلان جاذب در دورۀ غزنوی در سنگ بست، پژوهشهای تاریخی، 48 (4)، 12-103. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- مکرمیفر، ابوالفضل. (شنبه 5 خرداد 1397 ساعت 10:22) توسّط ادارۀ کل میراث فرهنگی خراسان رضوی: سومین کاشی ماندگار برسردر منزل دکتر یعقوب دانشدوست نصب شد، ادارۀ کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- نوروزیان، حمیده. (1393). جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران؛ در رشتۀ هنر، نشریۀ نقد کتاب هنر 3 و 4، 243-254. بازیابی شده در تاریخ 8 مرداد 1401ش.
- تصویر موجود در سایت از ویکی پدیا برگرفته شده است.
- Khalilnezhad, Mohammad Reza.; Russo, Alessio & Jannatifar, Mohammad Ali. (2022). Forgotten edible heritage: the case study of the UNESCO Site of Akbarieh Garden in Iran, Arboricultural Journal, 1-14. DOI: 10.1080/03071375.2022.2085942. Retrieved July 30, 2022,
سایر منابع پیشنهادی
- مصاحبۀ یعقوب دانشدوست با شهرآران نیوز دربارۀ زندگیاش
- معرّفی دانشدوست از زبان خودش
گردآورنده
معصومه کریمی
مرداد 1401ش.
تاریخ آخرین ویرایش
<span>1401-09-01</span>

