آثار
- کاتالوگ کتب چاپی عربی در موزۀ بریتانیا.
الکساندر استراترن فولتون در مقدمۀ این فهرست در توضیح ضرورت انتشار آن اینگونه میگوید:
کاتالوگ کتابهای عربی در موزۀ بریتانیا (Catalogue of Arabic Books in the British Museum) به قلم
ای.جی. الیس (A.G. Ellis) که در سال 1901م. کامل شده بود به بیش از یک نسل از محققان خدمت کرد، اما بسیاری نتوانستند از اطلاعات دقیق آن استفاده کنند به این دلیل که کتاب فاقد نمایه بود. این کتاب دربردارندۀ توصیفات مفصل در مورد بخش اعظمی از مجموعههای بزرگ عربی بود که هیئت مدیرۀ موزۀ بریتانیا آنها را از نخستین روزها تا پایان سدۀ نوزدهم میلادی گردآوری کرده بودند. مجموعهای که نه تنها مشتمل بر کتابهای چاپی به عربی است، بلکه ترجمههای عربی به زبانهای اروپایی و دیگر زبانها، کتابشناسیها و دیگر نوشتهها دربارۀ ادبیات عربی را نیز دربرمیگرفت. در جستجوی هر کتاب و خاصه کتابی که به زبانی شرقی نوشته شده، موانع زیادی وجود دارد، تمامی لغات بیگانه ضروری باید در دسترس دانشجو باشد که اگر نتوانست به دلیل اطلاعات ناکافی از یک خط استفاده کند، بدون معطلی بتواند موضوعش را در خط دیگری بیابد. سه بخش ضروری عبارتند از: 1. نام نویسنده؛ 2. عنوان کتاب؛ 3. موضوع. بخش کتب چاپی و نسخ خطی شرقی در موزۀ بریتانیا همواره اصل ضمیمهکردن یک نمایه از عناوین و موضوعات به کاتالوگهای نویسنده را دنبال میکند. به همین دلیل مجموعۀ حاضر به این امر اختصاص یافته است (Elliott & Fulton, 1959).
- تاریخ حیابن یغضان
- نمایهای از نسخه خطی الکتاب الباریفی اللغه: اثر اسماعیل بن القاسم القالی.
- - مقاله:
- یک نسخۀ عربی متعلق به مملوکیان.
- یک نسخۀ تاریخی فارسی.
بخش کتب چاپی و نسخ خطی شرقی موزۀ بریتانیا در سال 1945م. یک کپی بسیار عالی از
میراث جهاننما، تألیف
محمد بکا سهارنپوری خریداری کرد. این نسخه، یک نمونۀ بسطیافته به قلم نویسنده است که از چکیدۀ مفید و مستند تاریخ و زندگینامۀ شرقی او با عنوان
میراث العلوم استخراج شده است. بخش بسیار جالب توجه این نسخه، گزارشی است که نویسنده از ده سال نخست حکومت اورنگزیب ارائه میکند که در تماس نزدیک با او زندگی میکرده. نویسنده در سال 1037 هـ.ق. (1627-8م.) در
سهارنپور (Saharanpur) متولد شد. در زمان مرگ پدرش او یک زندگی مذهبی را پیش گرفت، اما پس از مدتی به دربار آمد و اصول رسمی آنجا را پذیرفت و از زمان بیشتری که این فضا برای کار ادبی به او میداد استفاده کرد. بعد از مدتی به او یک منصب عالی دولتی در شهر خودش پیشنهاد شد. دو مدل از این کتاب وجود دارد؛ این نسخه را برادرزادۀ نویسنده،
محمد شفیع، در 1684م. کامل کرد. تنها کپیهای کامل دیگری که از آن میشناسیم در کتابخانههای
بوهار (Buhar) و
اتون (Eton) نگهداری میشود. این مقاله به معرفی این نسخه ارزشمند میپردازد (Fulton, 1951).
- نسخ پزشکی عربی.
- دو نسخۀ فارسی.
این مقاله به معرفی دو نسخۀ خطی فارسی اختصاص یافته که در سال 1948م. از بخشی از میراث
برنارت اکشتاین بارت (Bernard Eckstein Bart) به موزۀ بریتانیا دریافت شده است. نسخۀ اول یک دیوان متعلق به نام حافظ سعد است که ظاهراً در سدۀ سیزدهم میزیسته و عناوین زیر را دربردارند: قصیدهها، غزلها، مقطعات، رباعیات، معمیات. نسخۀ دوم گلستان، مجموعۀ مشهور داستانهای اخلاقی به نظم و نثر اثر سعدی شیرازی است. این نسخه به خط زیبای نستعلیق اوحدی به تاریخ 1513م. نوشته شده است و شامل سیزده مینیاتور مربوط به سبک آغازین صفوی است (Fulton & Gary, 1951).
- یک نسخۀ عربی.
- «فهرست شراب» فیروزآبادی.
- مجموعهای از نسخههای عربی.
- یک نسخۀ عربی دستنویس.
- یک نسخۀ کمیاب امالی ابن شجری.
- - دیگر آثار:
- مروری بر کتاب کشف عربستان، نوشتۀ پیرنه.