جاناتان مکس بلوم - Jonathan Max Bloom
جاناتان مکس بلوم Jonathan Max Bloom مورخ هنر و معماری اسلامی است که تمرکز پژوهشهایش بر تاریخ و توسعۀ مناره، تاریخ کاغذ، هنر دودمان فاطمیان و هنر مدیترانهای در قرون وسطی قرار دارد. او به بررسی عمیق ارتباطات فرهنگی و تاریخی در جهان اسلام میپردازد و تأثیرات این ارتباطات را بر هنر و معماری روشن میسازد. بلوم، همراه با همسرش، شیلا بلر، کتابها و مقالات متعددی در زمینۀ هنر اسلامی منتشر کرده و بهعنوان نویسنده، ویراستار و مشاور در این حوزه فعالیت میکند. آثار او بهویژه در تحلیل تاریخ کاغذ و معماری اسلامی، مرجعی معتبر برای پژوهشگران این حوزه بهشمار میرود.
تولد و درگذشت
7 آوریل 1950م. - «در قید حیات»
سوابق زندگی و تحصیل
جاناتان مکس بلوم (Jonathan Max Bloom) در سال 1972م. از کالج هاروارد (Harvard College) مدرک لیسانسِ تاریخ هنردریافت کرد. سه سال بعد در همین رشته از دانشگاه میشیگان (University of Michigan)، کارشناسی ارشد خود را کسب نمود. پایاننامۀ او دربارۀ سفال رقّه (Raqqa ware) بود که با عنوان سفالهای رقۀ موزۀ هنر فریر (Raqqa Ceramics of the Freer Gallery of Art) ارائه شد (“Jonathan M. Bloom,” 2025). بلوم در 1980م. از دانشگاه هاروارد (Harvard University) در رشتۀ تاریخ هنر و مطالعات خاورمیانه دکترای خود را دریافت کرد. در همین سال بود که با شیلا بلر (Sheila Blair) ازدواج کرد. این زوج پس از دریافت مدرک دکتری به عنوان مدرسان آقاخان در هنر و معماری اسلامی (Aga Khan Lecturers on Islamic Art and Architecture) در هاروارد و مؤسسۀ فناوری ماساچوست (Massachusetts Institute of Technology) مشغول بهکار شدند و تا سال ۱۹۸۱ این سمت را داشتند. در همان سال، بلوم بهعنوان استادیار تاریخ هنر در هاروارد استخدام شد و تا سال ۱۹۸۷م. این سمت را حفظ کرد (Ibid). بلوم دورههایی دربارۀ تاریخ هنر و معماری اسلامی تدریس میکند. او همچنین سمینارهای کارشناسی را در موضوعاتی چون هنرهای اسپانیای قرون وسطی و تاریخ قاهره ارائه میدهد (Archnet, n.d.). در سال ۲۰۰۰، بلوم بهعنوان مشاور اصلی و بلر بهعنوان مشاور هنری در مستند اسلام: امپراتوری ایمان (Islam: Empire of Faith) همکاری کردند. بلوم استاد مدعو در دانشگاههای متعددی از جمله دانشگاه کالیفرنیا، لسآنجلس (University of California, Los Angeles) در سال ۱۹۸۰م.، دانشگاه ژنو (University of Geneva) در سال ۱۹۸۵م.، دانشگاه ییل (Yale University) در سال ۱۹۸۹م.، کالج ترینیتی (Trinity College) در سال ۱۹۹۵م.، دانشگاه بامبرگ (University of Bamberg) در سالهای ۱۹۹۵-۱۹۹۶م.، کالج اسمیت (Smith College) در سالهای ۲۰۰۰م.-۲۰۰۱م.، و دانشگاه لوییویل (University of Louisville) در سال ۲۰۰۵م. بوده است. (“Jonathan M. Bloom,” 2025) او در سال ۲۰۱۸م. از سمت استادی هنر اسلامی و آسیایی نورما جین کالدروود (Norma Jean Calderwood University Professor of Islamic and Asian Art) در کالج بوستون (Boston College) و در سال ۲۰۱۹م. از کرسی وقفی حماد بن خلیفه در هنر اسلامی (Hamad bin Khalifa Endowed Chair of Islamic Art) در دانشگاه ویرجینیا کامنولث (Virginia Commonwealth University) بازنشسته شد. او این سمتها را بهطور مشترک با همسر و همکار نویسندۀ خود، شیلا بلر (Sheila Blair) برعهده داشت. (Intellect Books, n.d.)
سوابق اجرایی و پژوهشی
حوزۀ پژوهش و علاقۀ جاناتان بلوم شامل هنر و معماری اسلامی، تاریخ کاغذ و هنر جهان مدیترانهای در قرون وسطی است. پژوهشهای او به بررسی تاریخ و توسعۀ مناره، تاریخ کاغذ و هنر دودمان فاطمیان در شمال آفریقا و مصر پرداخته است.
کارهای مشترک جاناتان بلوم با همسرش شیلا بلر بیش از دوازده کتاب را شامل میشود که از بین آنها میتوان به هنر و معماری اسلامی: 1250-1800 (1994م.) و هنرهای اسلامی (1997م.) اشاره کرد. کتاب آنها با عنوان اسلام: هزار سال ایمان و قدرت که در سال 2001م. منتشر شد، در واقع بهعنوان بخش مکتوب مجموعه تلویزیونی سهقسمتی بی.پی.اس (PBS) به نام اسلام: امپراتوری ایمان آماده شده است. دو محقق زمانی را در سال 2015م. در موزۀ شانگریلا (Shangri La) مستقر بودند و بر روی مجموعههای این موزه برای برپایی یک نمایشگاه برنامهریزی کردند (Shangri La, n.d.).
آثار
- - کتاب:
- کاغذ قبل از چاپ: تاریخ و تأثیر کاغذ در جهان اسلام.
- مناره.
- معماری غرب اسلامی: آفریقای شمالی و شبهجزیرۀ ایبری، 700م.-1800م.
- اسلام: هزار سال باور و قدرت.
- هنر و معماری اسلامی: ۱۲۵۰م.–۱۸۰۰م.
- دایرهالمعارف هنر و معماری اسلامیِ گروو: مجموعه سه جلدی.
- - مقاله:
- سراب هنر اسلامی: تأملاتی در مطالعۀ یک حوزۀ پیچیده.
- در باب تحول طرحها در معماری اسلامی.
- کرسول و خاستگاه مناره.
- معرفی کاغذ به سرزمینهای اسلامی و شکلگیری نسخ مصور.
- بازخوانی قرآن آبی.
- قبهالخضرا و شمایلنگاری ارتفاع در معماری آغازین اسلام.
- جادۀ ابریشم یا جادۀ کاغذ؟
- بازنگری تاریخ ابریشمهای آل بویه با روش آنالیز کتیبهشناسی و رادیوکربن.
- - دیگر آثار:
- رسانۀ تحولآفرین در هنر ایلخانی.
آثار به زبان های دیگر
- - Book:
- (Bloom, J. M. (2001). Paper before print: the history and impact of paper in the Islamic world. Yale University Press.)
- (-. (2013). The minaret. Edinburgh University Press.)
- (-. (2020). Architecture of the Islamic West: North Africa and the Iberian Peninsula, 700-1800. Yale University Press.)
- (Bloom, J., & Blair, S. (2002). Islam: A thousand years of faith and power. Yale University Press.)
- (-. (1994). The Art and Architecture of Islam: 1250–1800. Yale University Press.)
- (-. (Eds.). (2009). Grove Encyclopedia of Islamic Art & Architecture: Three-Volume Set (Vol. 2). Oxford University Press.)
- - Article:
- (Blair, S. S., & Bloom, J. M. (2003). The mirage of Islamic art: Reflections on the study of an unwieldy field. The Art Bulletin, 85(1), 152-184.)
- (Bloom, J. M. (1993). On the Transmission of Designs in Early Islamic Architecture. Muqarnas, 10, 21–28. https://doi.org/10.2307/1523168)
- (-. (1991). Creswell and the Origins of the Minaret. Muqarnas, 8, 55–58. https://doi.org/10.2307/1523153)
- (-. (2000). The Introduction of Paper to the Islamic Lands and the Development of the Illustrated Manuscript. Muqarnas, 17, 17–23. https://doi.org/10.2307/1523287)
- (-. (2015). The Blue Koran Revisited. Journal of Islamic Manuscripts, 6(2-3), 196-218.)
- (-. (1993). The “Qubbat al-Khaḍrā’” and the Iconography of Height in Early Islamic Architecture. Ars Orientalis, 23, 135–141. http://www.jstor.org/stable/4629445)
- (-. (2005). Silk road or paper road?. The Silk Road, 3(2), 21-26.)
- (Blair, S. S., Bloom, J. M., & Wardwell, A. E. (1992). Reevaluating the Date of the “Buyid” Silks by Epigraphic and Radiocarbon Analysis. Ars Orientalis, 22, 1–41. http://www.jstor.org/stable/4629423)
- - Other works:
- (Bloom, J. M. (2006). the transformative medium in Ilkhanid Art. In L. Komaroff (Ed.), Beyond the Legacy of Genghis Khan(pp. 289-302). Brill.)
آثار منتشرشده به فارسی
- بلر، ش.، و بلوم، ج. (1394). هنر و معماری اسلامی (2) (ترجمۀ ی. آژند). سازمان مطالعه و تدوین (سمت). (انتشار اصل اثر: 1994م.)
- -. انگاره هنر اسلامی در غرب (ترجمۀ م. شایستهفر). مؤسسۀ مطالعات هنر اسلامی.
- -. (ویرا.). (1400ش.). تاریخ فلزکاری اسلامی (ترجمۀ ط. رضازاده). شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- -. (ویرا.). (1400ش.). تصاویر بهشت در هنر اسلامی (ترجمۀ م. سارباننژاد). زرنوشت.
- بلوم، ج. (1386ش.). جاده ابریشم یا جاده کاغذ؟ (ترجمۀ ف. درعلی). گلستان هنر، 10، 46-51. (انتشار اصل اثر: 2005م.)
- -. (1393ش.). هنر و معماری اسلامی در آفریقای شمالی (ترجمۀ م.ت. فرامرزی). فرهنگستان هنر جمهوری اسلامی ایران، پژوهشکده هنر.
منابع به زبان های دیگر
- (n.d.). Jonathan Bloom. https://www.archnet.org/authorities/3252
- Intellect Books. (n.d.). Jonathan M. Bloom. https://www.intellectbooks.com/jonathan-m-bloom
- Shangri La. (n.d.). Sheila Blair and Jonathan M. Bloom-July 20, 2015 - July 24, 2015 https://www.shangrilahawaii.org/visit/residencies/blair-bloom/
- Jonathan M. Bloom. (2025, February 13). In Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Jonathan_M._Bloom
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Simpson, M. S. (2003). [Review of Paper before Print: The History and Impact of Paper in the Islamic World, by J. M. Bloom]. Speculum, 78(4), 1250–1252. http://www.jstor.org/stable/20060933
گردآورنده