پل پلیو Paul Pelliot

پلیوعلاوه‌بر تحقیقات عمیقی که به عمل آورد، کشورهای مورد علاقه‌اش را هم دید و وضع آن­ها را از نزدیک بررسی کرد. او نیمی از عمر خود را در خاور زمین گذراند و پنجاه سال از زندگی‌اش را برای شناختن و شناساندن چین صرف کرد. وی در مسافرت‌های خود گنجینه‌های گران‌­بهایی از آثار باستانی و کتاب‌های خطّی کشف کرد و زبان‌های هند و اروپایی را که دوازده قرن در بوتۀ فراموشی بودند، به دانشمندان جهان شناساند (نیک‌­بین، 1380، 268). پلیو در سال 1904 م. به‌عنوان محقق به هانوی و به  École des Langues Orientales Vivantes رفت و برای شرکت در کنفرانس بین‌المللی شرق شناسان 1905 م. در الجزایر به فرانسه بازگشت. و پس از آن برای باستان شناسی به آسیای مرکزی و چین سفر کرد (ویکی پدیا). ره‌آورد این سفر کشف نسخ باارزشی به زبان‌های تبّتی، چینی، عبری، ترکی، سغدی و ختنی متعلّق به سده‌های ششم تا نهم در غارهای دونهوانگ Dunhuang بود. او نزدیک به 5000 نسخۀ خطّی خریداری کرد و به کتابخانۀ ملّی و موزۀ گیمه Musee Guimet در پاریس اهدا کرد که از باارزش‌ترین مجموعه‌های چینی در جهان غرب است. در سال 1921م. به پاس وظایف متعدّد، مأموریّت‌های مکرّر و افتخاراتی که نصیب این دانشمند شده بود به عضویّت در آکادمی کتیبه‌ها و ادبیّات برگزیده شد. در سال1920م. سردبیر روزنامۀ تانگ پا‌اُ T’oung Pao شد و از سال 1922م. عضو مکاتبه‌ای آکادمی علوم اتّحاد شوروی The Russian Academy of Sciences بود. هم­‌چنین عضو آکادمی و انستیتوی تاریخ فرانسه Institut national des Langues et Civilisations Orientales در پاریس بود و ریاست انجمن مطالعات ایرانی را در آن­جا بر عهده داشت. در سال 1935م. به ریاست انجمن آسیایی پاریس انتخاب شد. در جریان اشغال فرانسه از اعضای فعّال نهضت مقاومت بود (مشکین‌نژاد، 1386، 171-172). در هنگامی‌که در چین به سر می‌برد یکی از دوستان چینی‌اش به او اطّلاع داد که در ناحیۀ دوردستی در چین غاری است به نام هوانگ Huang پر از کتاب‌های خطّی و در و دیوارش با نقوش گوناگون مزیّن شده‌است. پلیو فوراً در صدد پیدا کردن غار مزبور و دست‌یابی به آن برآمد. و با وجود این‌­که در این کار یک رقیب آلمانی داشت، امّا به چالاکی تمام بر او پیش‌دستی کرد و با اجازۀ دولت چین به آن غار دست یافت. در مدّت چند هفته، شب و روز در روشنایی شمع، آن‌چه را که در غار دید، خواند، مرتّب کرد و از آن­ها دو بخش ترتیب داد: یکی را به دولت چین هدیه کرد و دیگری را به پاریس برد و به کتابخانۀ ملّی آن­جا تقدیم کرد (نیک­‌بین، 1380، 268). او اوّلین محقّق بزرگ غربی بود که پس از بازدید اوّلیۀ معروف مارک اورل اشتاین Marc Aurel Stein در سال 1907م. به غار هوانگ سفر کرد. از نظر ایران‌شناسان، جنبۀ مهمّی از سفر پلیو، شناسایی متون بودایی در سغدیان در میان متونی بود که وی به پاریس برگرداند. وی از نخستین محقّقانی بود که به اهمیّت عظیم زبان‌های ایرانی میانه، به‌ویژه سغدیان، در انتقال ادیان و انگیزه‌های فرهنگی بین ایران و آسیای میانه و چین پی برد (ایرانیکا).