دیوید لوئیس جیمز (David Lewis James)
فهرست مطالب
دیوید لوئیس جیمز (David Lewis James)
دیوید لوئیس جیمز (David Lewis James) در حوزۀ هنر اسلامی با تمرکز ویژه بر نگارگری، خوشنویسی و نسخ خطی اسلامی به تحقیق و پژوهش مشغول بوده است. تخصص او شامل تحلیل و فهرست‌نگاری قرآن‌های دوره‌های مختلف اسلامی از جمله ممالیک و ایلخانیان بود و آثار متعددی در زمینۀ معرفی و نقد هنری نسخه‌های نفیس قرآنی و نگارگری عربی منتشر کرد. همچنین به بررسی تطبیقی تکنیک‌های تصویرگری در نسخ خطی، به ویژه مصوران مقامات حريري، پرداخت و تأثیرات فرهنگی و هنری دوران‌های مختلف اسلامی را تحلیل کرد. پژوهش‌های او به شناخت دقیق‌تر هنر کتابت و تصویرگری اسلامی در مجموعه‌های معتبر جهان کمک شایانی کرد.
تولد و درگذشت
1941م. ـ 2012م.
سوابق زندگی و تحصیل
دیوید لوئیس جیمز (David Lewis James) دانش‌آموختۀ رشتۀ هنر از دانشگاه نیوکاسل (University of Newcastle) بود و تحصیلات تکمیلی خود را در دانشگاه دورهام (University of Durham) ادامه داد؛ این دوره که به جز آموزش زبان عربی، به طور کامل به هنر اسلامی اختصاص داشت، تمرکز ویژه‌اش بر نگارگری و خوشنویسی بود. فعالیت حرفه‌ای او در سال 1992م. به طور ناگهانی و فاجعه‌بار متوقف شد؛ زمانی که به دلیل سرقت اشیایی از کتابخانۀ چستربیِتی (Chester Beatty Library) محکوم شد و دوران محکومیت خود را در زندانی در ایرلند گذراند. او به این جرم اعتراف کرد و رأی صادره را پذیرفت. برای کسانی که او را از نزدیک می‌شناختند، این حادثه بیشتر شبیه به دوره‌ای از جنونی نادر و بی‌سابقه بود. با این حال، این رویداد ناگزیر او را از محفل نسبتاً محدود پژوهشگران این حوزه و از مراکز نگهداری هنر و نسخ اسلامی جدا کرد. پس از ترک ایرلند، در خانه‌ای کوچک در روندا (Ronda) در منطقۀ اندلس (Andalucia) سکونت گزید و زندگی آرامی را در میان دوستان محلی و بازدیدکننده سپری کرد (Roper, 2012).
سوابق اجرایی و پژوهشی
دیوید لوئیس جیمز در سال 1969م. به عنوان متصدی بخش اسلامی در کتابخانه و نگارخانۀ هنر مشرق‌زمین چستربیِتی (Chester Beatty Library & Gallery of Oriental Art) واقع در دوبلین منصوب شد و در همان سال‌ها توانست با انتشار چندین اثر پژوهشی مهم و نیز مقالاتی برای مخاطبان عمومی‌تر در دهه‌های 1970م. و 1980م. شهرتی استوار در زمینۀ نسخ خطی اسلامی و هنرهای وابسته به دست آورد. او در ادامۀ فعالیت حرفه‌ای خود مدتی به بنیاد نور (Nour Foundation) در لندن مأمور شد و در آنجا فهرست‌های توصیفی علمی و نفیسی را از برخی از نفیس‌ترین نسخ خطی موجود در مجموعۀ خلیلی (Khalili Collection) تهیه کرد. در این دو مرکز علمی، او به طور خاص تخصص برجسته‌ای در زمینۀ قرآن‌های دوره‌های ممالیک (Mamlūk) و ایلخانیان (Ilkhanid) کسب و عرضه کرد؛ تخصصی که با انجام پژوهش در کتابخانه‌ها و موزه‌های معتبر دیگر نیز تکمیل شد. در دوران اقامتش در روندا به عنوان نویسنده و پژوهشگر مستقل به کار پرداخت و به ویژه بر متون عربی از دوران نخستین اسلام در اسپانیا متمرکز شد؛ حاصل این پژوهش‌ها انتشار دو اثر پژوهشی و ترجمه از نسخ خطی اصلی به صورت تک‌نگاری بود. علاقه‌اش به هنر را از دست نداد و در زمان درگذشتش، پژوهش او دربارۀ نگاره‌های مقامات حريری (Maqāmāt al-Harīrī) در دست انتشار بود (Roper, 2012).
آثار
- کتاب:
- هنر اسلامی: یک دیباچه.
- نقاشی عرب.
- شاهکارهای اسلامی در کتابخانۀ چستربیتی.
- شاهکارهای نسخ مقدس قرآنی: گلچینی از جهان اسلام.
- خوشنویسی اسلامی. متون مقدس و غیر مقدس.
- استادان قلم: قرآن‌های سده‌های دهم تا چهاردهم میلادی (مجموعۀ هنر اسلامی ناصر خلیلی، جلد دوم)
- پس از تیمور: قرآن‌های سده‌های 15م. و 16م. (مجموعۀ هنر اسلامی ناصر دیوید خلیلی، جلد سوم)
- مقاله :
- فضا ـ فرم‌ها در کارهای تصویرگرانِ مقاماتِ بغداد، 5-1225.
- نسخۀ خطی عربی شمارۀ ۴۲ در مجموعۀ رایلندز: یافته‌های جدید.
- دو گزارش عربی قرون وسطایی دربارۀ ایرلند.
- هنر سلتی و اسلامی: مروری کوتاه و مقایسه‌ای.
- فلزکاران آغازین موصل: اطلاعاتی تازه.
- آثار هنری ظریف در مقیاس کوچک: لاک‌نگاری اسلامی بر جلدهای کتاب، جعبه‌ها و قلم‌دان‌ها.
- آلبرشت دورر و سرزمین‌های شرقی: بررسی تأثیر دورر و هنرمندان هم‌دوره‌اش بر هنر نقاشی دورۀ مغول در هند.
- اقلام لاکی در کتابخانۀ چستربیتی.
آثار به زبان های دیگر
– Books:
- James, D. L. (1974). Islamic art: An introduction.
- James, D. L. (1978). Arab painting. Oxford University Press.
- James, D. L. (1981). Islamic masterpieces of the Chester Beatty Library. World of Islam Festival Trust.
- James, D. L. (1987). Masterpieces of the Holy Quranic manuscripts: Selections from the Islamic world (Arabic & English). Ministry of Information & Culture, Kuwait.
- James, D. L. (1988). Calligraphie islamique: Textes sacrés et profanes. Islamic calligraphy: Sacred and secular writings. Éditions d’Art Albert Skira.
- James, D. L. (1992). The master scribes: Qur’āns of the 10th to the 14th centuries AD (The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Vol. II). The Nour Foundation.
- James, D. L. (1992). After Timur: Qur’ans of the 15th and 16th centuries (The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Vol. III). The Nour Foundation.
- James, D. L. (1974). Space-forms in the works of the Baghdad Maqāmāt illustrators, 1225–5. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 37, 305–320.
- James, D. L. (1976–1977). Rylands Arabic MS. 42: Recent discoveries. Bulletin of John Rylands University Library, 60, 249–253.
- James, D. L. (1978). Two medieval Arabic accounts of Ireland. Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, 108, 5–9.
- James, D. L. (1979). Celtic & Islamic art: A short survey and comparison. Art About Ireland, 1(4), 10–14.
- James, D. L. (1980). An early Mosul metalworker: Some new information. Oriental Art, 26(3), 318–321.
- James, D. L. (1981). Kunststücke auf kleiner Fläche: Islamische Lackmalerei auf Bucheinbänden, Dosen und Federkästen. Kunst und Antiquitäten, 6, 26–32.
- James, D. L. (1984). Dürer und der Orient: Der Einfluss Albrecht Dürers und seiner Zeitgenossen auf die Mogulmalerei Indiens. Kunst und Antiquitäten, 6, 30–41.
- James, D. L. (1982). Lacquer items in the Chester Beatty Library. In W. Watson (Ed.), Lacquerwork in Asia and Beyond (pp. 318–332). Colloquies on Art & Archaeology in Asia XI.
آثار منتشرشده به فارسی
- جمیز، د.ل. (1389ش.). مقدمه‌ای بر هنر اسلامی (ترجمه و نقد به همراه کتابشناسی م.ا.، زارعی). دانشگاه بوعلی سینا.
منابع
- Khalili Collection. (n.d.). After Timur: Qur'ans of the 15th and 16th centuries (The Nasser D. Khalili Collection of Islamic Art, Vol. III). https://www.khalilicollections.org/portfolio/after-timur-qurans-of-the-15th-and-16th-centuries/
- James, D. L. (1974). Space-forms in the works of the Baghdad Maqāmāt illustrators, 1225–5. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, 37, 305–320.
- Roper, G. (2012). David James (1941-2012). Manuscripta Orientalia, 18(2), 69-71. https://manuscripta-orientalia.kunstkamera.ru/files/mo/2012/02/18-2_preview_im_davidjames.pdf
