اولریش مارتسلُف - Ulrich Marzolph
اولریش مارتسلُف Ulrich Marzolph ایرانشناس و پژوهشگر آلمانیِ ادبیات عامۀ فارسی است. او طبقهبندی مدونی از قصههای ایرانی ارائه کرده و پژوهشهای گستردهای در خصوص هزارویک شب انجام داده است. مارتسلُف همچنین به خاطر دیدگاههایش دربارۀ تصاویر نسخههای چاپ سنگی فارسی مشهور است.
تولد و درگذشت
1953م. -
سوابق زندگی و تحصیل
اولریش مارتسلُف[1] در سال 1953م. در دورماگن (Dormagen)، یکی از شهرهای آلمان، متولد شد. پس از دریافت مدرک دیپلم، سفری به مشرقزمین داشت که زمینهساز علاقه و پژوهش مادامالعمر او در حوزۀ ایرانشناسی شد. مارتسلُف به تشویق عبدالجواد فلاطوری، استاد دانشگاه کلن، برای ادامه تحصیل در رشتۀ ادبیات فارسی وارد دانشگاه فردوسی مشهد شد (ایبنا، 1400ش.). مارتسلُف در سال 1981م. از دانشگاه کلن (Cologne) آلمان دکترا گرفت. او استاد برجستۀ مطالعات اسلامی در دانشگاه گئورگ-آگوست (Georg August University) بود و این سمت را از سال ۱۹۹۲م. تا پایان سال ۲۰۱۸م.، بر عهده داشت. مارتسلُف در رشتههای مطالعات اسلامی، زبان چینی و اسپانیایی تحصیل کرد. در سال ۲۰۰۲م.، به عضویت پیوسته مؤسسه مطالعات عالی دانشگاه ایندیانا (Indiana University) در بلومینگتون (Bloomington) درآمد. همچنین در سال ۲۰۰۳م. به عنوان استاد مدعو در موزۀ ملی مردمشناسی در اوزاکا (Osaka) ژاپن، فعالیت داشت. (GWDG, n.d.)
[1] نام او در زبان فارسی عموماً به شکل «اولریش مارزلف» ضبط میشود اما با توجه به ملیت آلمانی «مارتسلُف» املای صحیحتری به نظر میرسد.
سوابق اجرایی و پژوهشی
اولریش مارتسلُف بین سالهای ۱۹۸۶م. تا ۲۰۱۵م. عضو هیئت تحریریه دانشنامه افسانهها (Enzyklopädie des Märchens)، مؤسسهای تحقیقاتی و انتشاراتی در آکادمی علوم گوتینگن (Göttingen) بود. در سال ۲۰۱۲م.، او بهعنوان پژوهشگر مقیم در شانگری-لا (Shangri-La)، وابسته به بنیاد هنرهای اسلامی دوریس دوک (Doris Duke Foundation for Islamic Art) در هونولولو (Honolulu)، هاوایی (Hawaii) فعالیت کرد.
در سالهای ۲۰۱۶م.-۲۰۱۸م.، مارتسلُف، پروژه تحقیقاتی مهمی را انجام داد که منجر به انتشار کتابی با عنوان صد و یک داستان خاورمیانهای و تأثیر آنها بر سنت شفاهی غرب (101 Middle Eastern Tales and Their Impact on Western Oral Tradition) در سال 2020.م شد. وی در سال ۲۰۱۹م.، بازنشسته شد. (GWDG, n.d.)
علاقه اصلی مارتسلُف در پژوهش، فرهنگ روایی خاورمیانه و شمال آفریقای مسلمان است. رسالۀ دکترای او گونهشناسی (typology) قصههای عامیانه فارسی را ارائه میدهد و در کتاب دومش، در سال 1992م. منتشر شد، مطالعهای دربارۀ قصههای طنزآمیز در ادبیات عربی پیش از دورۀ مغول انجام داده است. او بیشتر انرژی خود را صرف بررسی ادبیات عامۀ فارسی در قرن نوزدهم و بیستم، تاریخچۀ هزار و یک شب (Thousand and One Nights) و تأثیر روایات خاورمیانه، هم در منطقه و هم در سطح بینالمللی کرده است. (Ibid)
اولریش مارتسلُف علاوهبر انتشار آثار متعدد در بارۀ فرهنگ روایتگری در دنیای اسلام، بهویژه افسانهها و ادبیات عامهپسند عربی، فارسی و ترکی، در زمینۀ مطالعه تصاویر چاپ سنگی در کتابهای فارسی قرن نوزدهم نیز شناخته شده است. در پروژهای که در طی اقامتش در شانگری لا انجام داد، تصاویر کتابهای چاپ سنگی دورۀ قاجار موضوع پژوهش او بود. علاقۀ ویژۀ مارتسلُف برتعیین جایگاه هنر تصویرگری لیتوگرافیشده در بستر کلی هنر قاجار متمرکز است. او تلاش کرد تصویرگری لیتوگرافی را با دیگر تجلیات هنر «عامهپسند» رایج در دورۀ قاجار، مانند نقاشی پشت شیشه، تصاویر گچبریها، کاشیها، فرشها و قطعات فلزی مقایسه کند. همچنین، تأثیرات اروپایی و الهامگیری از سنت پیشین فارسی در این تصاویر را بهدقت بررسی کرد. از جمله نتایج این میتوان به درک بهتر ابعاد اجتماعی هنر در دورۀ قاجار اشاره کرد. (Shangri La, n.d.)
آثار
- - کتاب:
- طبقهبندی قصههای ایرانی.
- تصاویر داستانی در کتب چاپ سنگی فارسی.
- صد و یک داستان خاورمیانهای و تأثیر آنها بر سنت شفاهی غربی.
- خوانشِ شبهای عربی.
- آسایش پس از سختی: الگوی ترکی عثمانی برای داستان هزار و یک روز.
- - مقاله:
- از مکه تا مشهد: روایت یک طومار تصویری از سفر زیارتی شیعی در دوران قاجار.
- بهلولِ احمق خردمند در ادبیات عامه مدرن در سرزمینهای اسلامی.
- بهلول احمق خردمند.
- مالکیت فرهنگی و حق تفسیر: مذاکره بر سر فولکلور در جمهوری اسلامی ایران.
- ادبیات عامهپسند ایرانی در دوره قاجار.
- فولکلور و انسانشناسی.
- قرآن و ادبیات طنزآمیز.
- ملا نصرالدین در ایران.
- علاءالدین بزرگ: جادوی خاورمیانهای در خدمت فرهنگ مصرفی غرب
- - مدخل:
- بهلول، ابو وُهَیب.
آثار به زبان های دیگر
- -Book:
- (Marzolph, U. (1984). Typologie Des Persischen Volksmarchens. In Kommission bei F. Steiner Verlag.)
- (-. (2001). Narrative illustration in Persian lithographed books. Brill.)
- (-. (2020). 101 Middle Eastern Tales and Their Impact on Western Oral Tradition. Wayne State University Press.)
- (-. (Ed.). (2006). The Arabian Nights Reader. Wayne State University Press.)
- (-. (2017). Relief after hardship: The Ottoman Turkish model for the thousand and one days. Wayne State University Press.)
- - Article:
- (-. (2014). FROM MECCA TO MASHHAD: THE NARRATIVE OF AN ILLUSTRATED SHIʿI PILGRIMAGE SCROLL FROM THE QAJAR PERIOD. Muqarnas, 31, 207–242. http://www.jstor.org/stable/44657303)
- (-. (1987). Der Weise Narr Buhlul in den modernen Volksliteraturen der islamischen Länder. Fabula, 28(1), 72-89.)
- (Radtke, B., & Marzolph, U. (1986). Der weise Narr Buhlul. Die Welt des Islams, 26, 218.)
- (Marzolph, U. (2012). Cultural Property and the Right of Interpretation: Negotiating Folklore in the Islamic Republic of Iran. Journal of Folklore Research, 49(1), 1–24. https://doi.org/10.2979/jfolkrese.49.1.1)
- (-. (2001). Persian Popular Literature in the Qajar Period. Asian Folklore Studies, 60(2), 215–236. https://doi.org/10.2307/1179055)
- (-. (1998). Folklore and Anthropology. Iranian Studies, 31(3/4), 325–332. http://www.jstor.org/stable/4311170)
- (-. (2000). The Qoran and Jocular Literature. Arabica, 47(3), 478–487. http://www.jstor.org/stable/4057564
- (-. (1995). Molla Nasr al-Din in Persia. Iranian Studies, 28(3/4), 157–174. http://www.jstor.org/stable/4310941)
- (-. (2019). Aladdin Almighty: Middle Eastern Magic in the Service of Western Consumer Culture. The Journal of American Folklore, 132(525), 275–290. https://doi.org/10.5406/jamerfolk.132.525.0275)
- - Entry:
- (-. (1989). BOHLŪL, ABŪ WOHAYB. In Encyclopaedia Iranica. Encyclopædia Iranica Foundation, Brill Academic Publishers. http://www.iranicaonline.org/articles/bohlul-abu-wohayb-b.)
آثار منتشرشده به فارسی
- مارتسلُف، اُ. (1391ش.). طبقهبندی قصههای ایرانی (ترجمۀ ک. جهانداری). سروش. (انتشار اصل اثر: 1984م.)
- -. (1400ش.). تصویرسازی داستانی در کتابهای چاپ سنگی فارسی (ترجمۀ ش. مهاجر). نظر. (انتشار اصل اثر: 2001م.)
- -. (1392ش.). بهلولنامه (مترجم ب. قربانیزرین). بهنگار. (انتشار اصل اثر:
- (1400ش.). چاپ مصور (ترجمۀ م.ج. احمدینیا). نشر مان.
- -. (1400ش.). روایتشناسی قصه «برادران زیرک و نتیجهگیریهای هوشمندانه» (کد 655 T.U) با تأکید بر روایتهای خاورمیانهای این قصه (ترجمۀ پ. خدیش). فرهنگ مردم ایران، ۶۶، 15-39.
- -. (1386ش.). هزار یک سنگ (تصویرگران کتابهای مصور چاپ سنگی ایران در دورۀ قاجار) (ترجمۀ هـ. صمدی). کتاب ماه کودک و نوجوان، ۱۱۸ و ۱۱۹ و ۱۲۰.
- -. (1384ش.). تدبیرهای داستانی در ادبیات مردمپسند-خواستگاه و کردارشناسی در شبهای عربی و سایر مجموعهها (ترجمۀ ف. شاملو). کتاب ماه هنر، ۷۹و۸۰.
- -. (1394ش.). تاریخنگاری بر اساس یک مجموعه؛ نگاهی به کتاب مقدمه ای بر تاریخ گرافیک در ایران (ترجمۀ ش. مهاجر). نقد کتاب هنر،7، 179 –
- -. (1389ش.). شاهنامه بهادری: آخرین شاهنامه قاجار (26 - 1319). (ترجمۀ آ. افراسیابی). کتاب ماه کلیات، 159، 48- 55.
- -. (1387.). ادبیات عامیانۀ فارسی در دورۀ قاجار (ترجمۀ ع. امام). فرهنگ مردم، 27 و 28، 93- 117.
- -. (1386ش.). احول و شیشه، اقتباس حکایتی عربی در ادبیات عرفانی فارسی (ترجمۀ س. فیروزآبادی). فرهنگ مردم، 23، 63 –
- -. (1385ش.). شاهنامه و هویت ایرانی. حافظ، 27، 43- 49.
- -. (1392ش.). از مکه تا مشهد: روایت یک طومار تصویری از سفر زیارتی شیعی در دوران قاجار (ترجمۀ ر. زنهاری). نامۀ بهارستان، دورۀ جدید (2)، 22-55.
- فون لیوون، ر.، و مارتسلُف، اُ. (1391ش.). هزار و یک شب برای کودکان (ترجمۀ ش. مهاجر). فرهنگ مردم، 43 و 44، 100-103.
- جهانداری، ک.، و مارتسلُف، اُ. (1373ش.). انجوی شیرازی و گنجینه فرهنگ مردم ایران، کلک، ۵۴.
منابع
- خبرگزاری ایبنا. گفتگو با اولریش مارتسلُف. ایبنا. (1400ش.، مرداد 9).
منابع به زبان های دیگر
- (n.d.). Ulrich Marzolph; Exploring the Narrative Culture of the Muslim World. https://wwwuser.gwdguser.de/~umarzol/
- Marzolph, U. (2001). Persian Popular Literature in the Qajar Period. Asian Folklore Studies, 60(2), 215–236. https://doi.org/10.2307/1179055
- Shangri La. (n.d.). Residency; Ulrich Marzolph. https://www.shangrilahawaii.org/visit/residencies/ulrich-marzolph/
سایر منابع پیشنهادی
- اولریش مارتسلُف. (1403ش.، بهمن 23). در ویکیپیدیا.
https://fa.wikipedia.org/wiki/ اولریش_مارتسلُف
- محمدی، ح.ر. (1394ش.، دی 26). گفت و گو با اولریش مارزلف، ایرانشناس و رئیس انجمن. قصهشناسی دانشگاه گوتینگن آلمان- 40 سال زندگی در دنیای داستانهای عامیانه ایرانی. روزنامۀ ایران. https://www.magiran.com/article/3298365
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Ulrich Marzolph. (n.d.). https://uni-goettingen.academia.edu/UlrichMarzolph
گردآورنده