ایران‌شناسی در سوئیس

مقدمه

سوئیس ازجمله کشورهایی است که مطالعات ایران‌شناسی در آن متأثر از محققان آلمانی و اتریشی است. ازجمله موضوعاتی که مورد توجّه محققان سوئیسی قرار گرفت، اسلام‌شناسی بود. سهم و نقش ایران در جهان اسلام زمینه‌ای فراهم ساخت تا راه مطالعۀ مسائل ایران به تحقیقات پژوهشگران سوئیسی باز شود. بیشتر این محققان، شاگردان ایران‌شناسان آلمانی بودند که فعالیت خود را با مطالعه در زبان و ادبیّات فارسی، فلسفة ایرانی، تاریخ و تمدن ایران آغاز کردند. ایران‌شناسان سوئیسی با حضور در همایش‌ها و کنگره‌ها، یافته‌های علمی خود را ارائه کردند تا جایی که در دانشگاه‌های بازل (University of Basel) و زوریخ (University of Zurich) استادانی به تدریس رشته‌‌های درسی مربوط به تاریخ ایران می‌پرداختند.

برخی از ایران‌شناسان و مراکز مطالعات ایران در سوئیس

• فریتز مایر (Fritz Meier)

اسلام‌شناسی که آثارش دربارۀ تصوّف مورد توجّه است. او مطالعات خود را در رشتۀ علوم انسانی در سال 1932م. در دانشگاه بازل سوئیس آغاز کرد. نخست دربارۀ فلسفۀ یونانی و سامی تحقیق کرد و سپس رشتۀ تحصیلی خود را تغییر داد و به مطالعات اسلامی روی آورد. پایان‌نامه‌اش را نیز با عنوان (Die Vita das Scheich Abu Ishaq al-Kazaruni) در فاصلۀ سال‌های 1936-1937م. به اتمام رساند. در سال 1937م. برای نخستین بار به ایران آمد و از شهرهای تهران، اصفهان و شیراز دیدن کرد. در سال 1938م. به دلیل تحقیقات دربارۀ نجم‌الدین کبری از سوی دانشگاه بازل جایزه‌ دریافت کرد. در همان سال به استانبول رفت و مطالعات خود را در زمینۀ نسخه‌های خطی متون عرفان اسلامی آغاز کرد. در سال 1941م. دربارۀ مهستی گنجوی، بانوی شاعر قرون میانۀ تاریخ ایران تحقیقاتی انجام داد. او همچنین به مطالعۀ فلسفۀ ایرانی و عربی، تاریخ تمدن اسلامی و عرفان اسلامی پرداخت. مایر در سال 1959م. مدتی را در ایران گذراند و در زمینۀ ادبیّات فولکوریک و کهن ایران تحقیق کرد .(Schubert, 2000: 5-10) آثار او دربارۀ شخصیت‌های عرفانی و صوفی ایران؛ ازجمله نجم‌الدین کبری، ابوسعید ابوالخیر و بهاءالدین ولد مورد توجه است. این کتاب‌ها به زبان فارسی ترجمه و منتشر شده است.

• یوهان کریستوف بورگِل (J.Christoph Burgel)

بورگل رئیس انستیتوی مطالعات اسلامی  (Institute of Islamic Studies)و استاد اسلام‌شناسی دانشگاه برن  (University of Bern)سوئیس است. بورگل چندین دهه پژوهش‌های متعدد ادبی و عرفانی در زمینۀ فرهنگ ایرانی، ترکی و اردو انجام داده است. ترجمه‌های او از آثار مولوی، نظامی و حافظ شناخته شده است. آثارش دربارۀ حافظ و مولوی با عناوین سه رساله دربارۀ حافظ، نور و سماع و میراث مولوی به فارسی ترجمه و در ایران منتشر شده است. از دیگر کارهای او دربارۀ ادبیّات عرب که به زبان آلمانی است، هزارویک دنیا ادبیات کلاسیک عربی؛ از قرآن تا ابن‌خلدون نام دارد. از میان دیگر آثار او نیز می‌توان از بال سیمرغ، سِحر حلال از هنرهای اسلام قرون وسطی و جبروت و قدرت دین و دنیا در اسلام نام برد. دیگر اثر مهمّ او دربارۀ مولوی، عبارت از: The Symbolism of Sound and Functionality Word play in Rumi.

(Burgel, 1974: 281-261) .

• رودُلف گِلپکه (Rudolf Gelpke)

گِلپکه در زمینۀ زبان و ادبیّات فارسی مطالعاتی داشته است. کتاب او با موضوع دستور زبان فارسی Persian Prose Literature in the Twentieth Century: Founctions and Preconditions نام دارد.

• هرمان لَندولت (Herman Landolt)

اسلام‌شناس و استاد اندیشۀ اسلامی گروه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل (McGill University) کاناداست. اندیشۀ اسلامی مورد مطالعة او دربردارندۀ فلسفه و تصوّف است. لندولت در سمینارهایی که شرکت کرد، به سخنرانی دربارۀ ملاصدرا، ابوسلیمان سجستانی و ناصرخسرو، فهم هانری کربن (Henry Corbin) از ملاصدرا، عرفان ایرانی، اندیشه و نظر عبدالرحمن اسفراینی و عطار نیشابوری، عزیز نسفی و مذهب اسماعیلیه پرداخت. تحقیق در اصطلاح‌شناسی فنّی فلسفی از دیگر پژوهش‌های او به شمار می‌رود. او یکی از شاگردان هانری کربن (Henry Corbin) بود و به ایران نیز سفر کرد؛ ازجمله آثار او:

• An Anthology of Ismaili Literature; A Shi’I Vision of Islam, London, New York; 1/13, Tauris, London: in Association with the Institute of Ismaili Studies, 2008.
• Creation and Resurrection: An early Muslim Perspective on Divine Unity and Cosmology, I.B Tauris, 2015.
• پاتریک رینگِنبِرگ (Patrick Ringgenberg) در سال 2010م. دکتری خود را در رشتۀ تاریخ هنر از دانشگاه ژنو (Geneva University) دریافت کرد. او از سوی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی تهران در فاصلۀ سال‌های 2013-2011م. پروژه‌ای با عنوان مطالعۀ تاریخی و نمادشناسی مشهد انجام داد. او در دانشگاه لوزان (Lausanne University) به کار پژوهش مشغول است (www.unil.academia.edu/Patrick Ringgenberg) ؛ ازجمله آثار او عبارتند از:

1. – جهانِ رموزوارۀ هنر اسلامی که برندۀ جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران در سال 1390ش. و همچنین برگزیدۀ ششمین جشنوارۀ بین‌المللی فارابی(آبان‌ماه 1391ش.) شد.
2. – راهنمای فرهنگی ایران
3. – نظریه‌های هنر در تفکر سنتی
4. – تنوع و وحدت ادیان در آثار رنه گنون  (Rene Guenon)
5. – مقدمه‌ای بر شاهنامۀ فردوسی
6. – آیینه‌های قرون وسطی
7. – هنر تصویر در مسیحیت
8. – نکاح آسمان و زمین
9. – نقاشی منظره در چین و ژاپن

از دیگر مراکز ایران‌شناسی در سوئیس می‌توان به مرکز ایران‌شناسی دانشگاه زوریخ (University of Zurich, Institute of Asian and Oriental Studies) اشاره کرد.

نتیجه‌گیری

در میان کشورهای اروپایی که به مطالعات ایران‌شناسی روی آوردند، کشور سوئیس را باید در دایرۀ سبک و سیاق ایران‌شناسان آلمانی دانست؛ زیرا برخی از محققان فعّال در دانشگاه‌های سوئیس، تبار آلمانی داشتند و بدیهی است که شیوه و اسلوب تحقیق آ‌نها در زمینۀ مطالعات ایران بر تحقیقات پژوهشگران سوئیسی تأثیر داشته است. درواقع، شیوۀ مشترک در میان ایران‌شناسان اروپایی، توجّه آنها به زبان و ادبیّات فارسی، تصوف و عرفان اسلامی بوده است و از این دریچه، ایران‌شناسان و اسلام‌شناسان سوئیسی به تحقیق در تاریخ و تمدن ایران ورود کردند.

کتاب‌نامه

1. – Burgel, J. Christoph. (1974). the Symbolism of sound and functionality word play in Rumi, Der Islam. )51(, 281-261.
2. – Gelpke, Rudolf. (1962). Persian prose Literature in the twentieth century. Vol.1, Wiesbaden.
3. – Schubert, Gudrun. (2000). Fritz Meier, ZDMG, 150/1, 5-10.
4. – www.unil.academia.edu/Patrick Ringgenberg.
5. برای مطالعۀ بیشتر به منابع زیر مراجعه کنید:
6. – Meier, Fritz (1963), the Beautiful Mahasti, Vol.1, Wiesbaden.
7. – Meier, Fritz (1976), Abu Sa’id Abi’l Khair; Reality and Legend, Acta Iranica, Leiden.
8. – www.ub.unibas.ch/spez/meier/schriften.html.works mentioned: die Vita des Scheich Abu Ishaq al-Kazaruni. (1968). Inder Persischen Bearbeitung von Mahmud b. Uthman, Leipzig.

گردآورنده:

شیدا صابری

آبان‌ماه 1399ش.