فیروزه مهرجی پیروشاه کوتوال (Firoze Meherji Pirojshah Kotwal) با نام مختصر فیروزه کوتوال، موبد اعظم زرتشتیان پارسی هند و شاید بزرگترین محقق آنها در سنت موبدی و زرتشتیگری است. وی با اکثر ایرانشناسان و پژوهشگران نامدار دین زرتشت همکاری داشته است. او روی نسخههای خطی و متون باستانی اوستا و پهلوی مطالعه میکند. همچنین او مشاور پروژة پرزور یونسکو در بخش حفظ نسخ خطی بوده است.
1935 م. - «در قید حیات»
کوتوال در 12 دسامبر 1935 م. در ناوساری (Navsari) در یک خانوادهای از سلسلهای طولانی از موبدان باگاریا به دنیا آمد (Akbarzadeh, 2019). اجداد کوتوال همگی از موبدان قبیلة ناوساری باگاریا (Navsari Bhagaria) بودهاند، که آیینهای مذهبی را به خوبی میشناختند (Cama, 2007). با فروپاشی امپراتوری ساسانی جوامع زرتشتی به ناچار به هند مهاجرت کردهاند، این افراد را اکنون پارسیان (Parsis)، یعنی کسانی که از فارس آمده اند، مینامند. کوتوال به عنوان یکی از پارسیان هند شناخته میشود. تاریخ نقش پارسیان را در حفظ میراث گذشته زرتشتیان در دوران معاصر تأیید میکند (Akbarzadeh, 2019). کوتوال بر اساس شجرهنامه، بیستونهمین نواده نریوسانگ داوال (Neryosangh Dhaval)، موبد بزرگ محقق سانسکریت قرن دوازدهم م. است. جد وی مدتی در سورات (Surat) زندگی میکرد، زیرا پینداریس (داکوئیتها) (Pindaris, dacoits) به ناوساری حمله میکردند. آنها با آتش مقدس بهرام (sacred fire of the AtashBehram) به سورات رفتند و چندین دهه در آنجا ماندند و سپس به ناوساری بازگشتند (Cama, 2007). کوتوال از کودکی به آیینهای مذهبی علاقه داشت و از همان زمان راه خود را انتخاب کرد. وی در کاما آتورنان (Cama Athornan) در آندری (Andheri) در بمبئی آموزش دید. استاد وی دستور جی دابو (Dastur ji Dabu) بود که از زمان پذیرش او در سال 1947م. این پیوند برای سی سال آینده حفظ شد؛ ابتدا به عنوان شاگرد، سپس دانشجو معلم، سپس محقق در مورد اوستایی و پهلوی. وی تنها عضو گروه بود که به تحقیق پرداخت. او از نوزدهسالگی هر روز ساعتهای زیادی را صرف مطالعه نسخههای خطی زرتشتی کرده است، به ویژه در کتابخانة مهرجیرانا، ناوساری و گجرات. معلم اوستا و پهلوی وی در مدرسه استاد فرامروز پاتل (Framroze Patel) بود. سپس در دانشگاه بمبئی کار روی این حوزه را ادامه داد. وی فوقلیسانس و دکترا را زیر نظر دکتر میرزا (Dr. Mirza) به سرانجام رساند. موضوع دکتری وی یک متن پهلوی متنهای تکمیلی به شایست–نشایست (Supplementary Texts to The Shayest – ne- Shayest) بود. این تحقیق به وی درک عمیقی از آیین مذهبی زرتشتی داد. هیچ ممتحن خارجی در هند برای این موضوع وجود نداشت، بنابراین دانشگاه پایاننامه وی را برای پدر مناس (Father Menasce) در پاریس فرستاد. پس از تأیید مناس، وی دکترای خود را از دانشگاه بمبئی دریافت کرد (Ibid). کوتوال به زبانهای اوستایی، پهلوی، متون پازند (Pazend)، فارسی، گجراتی، انگلیسی و سانسکریت مسلط است و همچنین به روی متون مقدس مربوط به این زبانها مطالعه کرده است. از این رو، این فرصت را داشته که دین زرتشتی را در چارچوب تاریخ جهانی این ادیان بررسی نماید (Cama, 2012).
پس از دریافت دکتری، کوتوال به سفارش محقق دانشگاه برکلی، هنینگ (Henning)، شروع به همکاری با مری بویس (Mary Boyce) ایرانشناس دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی (School of Oriental and African Studies, SOAS) دانشگاه لندن کرد و با راهنمایی و نظارت وی، از سال 1966م. در انگلستان به پژوهش پرداخت. وی برای بویس شاگرد و در عین حال معلم بود. در سال های 1966-1967م. پایاننامة خود را با کمک بویس اصلاح و در سال 1969م. در کپنهاگ منتشر کرد و پس از آن به هند بازگشت. کوتوال در مدرسة کاما (Cama Madressa) در آندری بهعنوان معلم کار کرد و همزمان در مقامِ موبد تاتا آگیاری باندرا Tata Agiary)، (Bandra فعالیت میکرد (Cama, 2007). کوتوال، از ژوئن تا اکتبر 2001م.، پنج ماه را در کمبریج بهعنوان عضو مهمان کلر هال (Clare Hall) گذراند. او در دو پروژه مشترک با دکتر آلموت هینتسه (Almut Hintze)، که مدرس دین زرتشتی در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی است، کار کرد (AIIT, 2002). او حدود پنجاه سال است که در برپایی دورههای آموزشی، سخنرانی و هدایت و پرورش دانشمندان، پژوهشگران و همچنین موبدان فعالیت داشته است (Cama, 2012).
- کتاب
- هیربدستان و نیرنگستان.
- راهنمای دین زرتشتی.
- پیشکش فارسی: یسنا: عبادت عالی زرتشتیان
- نوشتههایی در مورد دین و آیین زرتشتی.
- مقاله
- «باج» و «درون» زرتشتی.
- عبادت در آتشکده زرتشتیان.
- تاریخچه مختصری از روحانیت پارسی.
- جنبههای آیینی گاتاها و تداوم آنها در سنت بعدی را انتخاب کنید.
- دیگر آثار
- کوتوال، ف. (ویرا.) (1401ش.). هیربدستان اوستا و زند (هیربدستان و نیرنگستان) (ترجمۀ ف. اطمینان). برسم (تاریخ انتشار اصلی اثر: 1981 م.).
به منظور آشنایی بیشتر با زندگی و آثار فیروزه کوتوال و آیین زرتشتی میتوانید به کتاب زندگینامه و آثار وی مراجعه نمایید:
- Kotwal, F. M. (2018). The collected scholarly writings of Dastur Firoze M. Kotwal. Edited by Firoza Punthakey Mistree & Cashmira Vatcha Bengalli. (Vol. 1.). Parzor Foundation.
آذرماه 1401ش.
1401-12-27

