فردریش ماکس مولر (Friedrich Max Müller)
فهرست مطالب
فردریش ماکس مولر (Friedrich Max Müller)
فردریش ماکس مولر (Friedrich Max Müller) فیلسوف، اسطوره‌نویس، و شرق‌شناس آلمانی بود که رشتۀ دین تطبیقی را ایجاد کرد. او محقق حوزة سانسکریت و پیشرو در زمینه‌های مطالعات ودایی، فلسفه تطبیقی، زبان‌شناسی تطبیقی، اسطوره‌شناسی تطبیقی، و دین تطبیقی بود. او همچنین یکی از بنیان‌گذاران حوزة آکادمیک غرب در مطالعات هندی بوده است.
تولد و درگذشت
1823م. ـ 1900م.
سوابق زندگی و تحصیل
فردریش ماکس مولر، فرزند ویلهلم مولر (Wilhelm Müller) شاعر معروف آلمانی است که در آلمان به دنیا آمد اما بیشتر زندگی و تحصیلات خود را در بریتانیا گذراند. نام کوچک مولر، فریدریش بود اما به دلیل رواج داشتن زیاد این نام و فامیلی مولر، نام ماکس را برای خود انتخاب کرد. نام او در برخی از اسناد رسمی (مانند ثبت نام دانشگاه و سند ازدواج) و بخشی از افتخارنامه‌هایش، ماکسیمیلیان (Maximilian) ثبت شده است. او یکی از بنیان‌گذاران رشته‌های آکادمیک غربی هند و مطالعات دینی بود (Fynes, 2022). فردریش ماکس مولر در شش سالگی وارد مدرسه دستور زبان (gymnasium) در دسائو شد. در سال 1829م. به مدرسۀ نیکلای (Nikolaischule) در لایپزیگ (Leipzig) فرستاده شد و در آنجا تحصیلات خود را در زمینۀ موسیقی ادامه داد (Müller, 2009, 97). مولر که برای حضور در دانشگاه لایپزیگ نیاز به بورس تحصیلی داشت، در آزمون ابیتور موفق شد. او در سال 1841م. برای تحصیل در رشتۀ متن شناسی وارد داشنگاه لایپزیگ شد و مطالعات اولیه در حوزۀ موسیقی و شعر را پشت سر گذاشت (Fynes, 2022). مولر در سال 1843م. مدرک کارشناسی خود را دریافت کرد. پایان‌نامۀ او در حوزۀ اخلاق اسپینوزا (Spinoza's Ethics) بود. او در زمینۀ زبان‌های کلاسیک نیز استعداد ویژه‌ای داشت و زبان‌های یونانی، لاتین، عربی، فارسی و سانسکریت را آموخت (Sara, and Brannon, 2016). در سال 1850م. مولر به عنوان استاد زبان‌های مدرن اروپایی در دانشگاه آکسفورد (Oxford University) منصوب شد. در سال بعد به پیشنهاد توماس گیسفورد (Thomas Gaisford) به عنوان عضو افتخاری دانشکدۀ کریست چرچ (Christ Church) در آکسفورد برگزیده شد. او در سال 1854م. به مرتبۀ استادی کامل رسید و در سال 1858م. کمک هزینۀ تحصیلی در دانشکدۀ آل سولز (All Souls' College) را دریافت کرد. در سال 1860م. مولر به عنوان استاد زبان سانسکریت در آکسفورد دعوت به همکاری شد. پس از آن در سال 1868م. او به عنوان نخستین استاد زبان‌شناسی تطبیقی در دانشگاه آکسفورد انتخاب شد. این رشته را خود او تأسیس کرده بود. (Macdonell, 1901, 152). در سال 1888م. فردریش ماکس مولر به عنوان مدرس گیفورد در دانشگاه گلاسکو (Glasgow) انتخاب شد. این سخنرانی‌ها اولین سخنرانی‌های سالانه بود که در چندین دانشگاه در استکاتلند برگزار می‌شد و تا امروز ادامه یافته است. در طول چهار سال مولر چهار سری سخنرانی با عناوین دین طبیعی، دین فیزیکی، دین انسان‌شناسی، و تئو‌سوفی یا دین روانشناختی ارائه کرد (Müller, 1895, 89-90).
سوابق اجرایی و پژوهشی
فردریش ماکس مولر پیش از شروع فعالیت آکادمیک خود در آکسفورد، در برلین و نزد فردریش شلینگ (Friedrich Schelling) تحصیل کرد. در این مدت او شروع به ترجمۀ اوپانیشادها کرد و زیرنظر فرانتس باپ (Franz Bopp)، اولین محقق نظام‌مند زبان‌های هندواروپایی، به پژوهش در حوزۀ سانسکریت ادامه داد. شلینگ باعث شد که مولر تاریخ زبان را به تاریخ دین مرتبط کند. در سال 1845م. مولر به پاریس رفت تا زبان سانسکریت را زیر نظر اوژن برنوف (Eugène Burnou) بیاموزد. سپس در سال 1846م. به انگلستان رفت تا متون سانسکریت را در مجموعۀ شرکت هند شرقی (East India Company) مطالعه کند. ارتباط او با شرکت هند شرقی و با سانسکریت‌های مستقر در دانشگاه آکسفورد، منجر به این شد که در بریتانیا مشغول به کار شود و سرانجام نیز به مفسری روشنفکر و برجسته در زمینۀ فرهنگ هند تبدیل شد. مطالعات مولر بر روی سانسکریت در زمانی آغاز شد که محققان شروع به مشاهدۀ توسعۀ زبان در ارتباط با توسعۀ فرهنگی کرده بودند. در این زمان محققان در پی مقایسۀ زبان‌های اروپایی و آسیایی مرتبط با ژنتیک برای بازسازی اولیه‌ترین شکل ریشۀ زبان بودند. به نظر می‌رسید زبان ودایی و سانسکریت قدیمی‌ترین زبان اروپایی ـ آسیایی باشد. مولر خود را وقف این کار کرد و یکی از بزرگ‌ترین دانشمندان سانسکریت در عصر خود شد. او معتقد بود باید اسناد فرهنگ ودایی مطالعه شود تا بتوان کلید توسعۀ ادیان اروپایی و به طور کلی باورهای مذهبی را به دست آورد. برای این هدف او در پی درک عمیق قدیمی‌ترین متون مقدس ودایی، ریگ ودا بود (Thomas, 2011, 109). فردریش ماکس مولر در سال 1869م. به عنوان خبرنگار خارجی به عضویت آکادمی فرانسوی کتیبه‌ها (French Académie des Inscriptions) و بلز ـ لترز (Belles-Lettres) درآمد. در ژوئن 1874م. به مولر جایزۀ کلاس مدنی (Pour le Mérite) اختصاص یافت که باعث تعجب او شد. در سال 1875م. نیز نشان ماکسیمیلیان باواریا (Bavarian Maximilian) را برای پیشبردهای علمی و هنری دریافت کرد (Académiciens depuis, n.d.). فردریش ماکس مولر در چند سال آخر کار خود به ویرایش مجموعه‌ای از ترجمه‌های انگلیسی از متون مذهبی هندی، عربی، چینی و ایرانی پرداخت (Sara, and Brannon, 2016).
آثار
- کتاب:
- کتاب مقدس شرق.
- تاریخ ادبیات باستانی سانسکریت تا آنجا که دین اولیه برهمن‌ها را نشان می‌دهد.
- درآمدی بر علم دین.
- اوپانیشادها.
- دستور زبان ساسنکریت برای مبتدیان.
- هند: چه چیزی می‌تواند به ما بیاموزد؟
- خرد بودا.
- زندگی و سخنان راما کریشنا.
آثار به زبان های دیگر
– Books:
- (Müller, F. M. (Ed.). (1879). The sacred books of the east (Vol. 3). Clarendon Press.).
- (Müller, F. M., & Sāstri, S. N. (1968). A History of Ancient Sanskrit Literature as Far as it Illustrates the Primitive Religion of the Brahmans. Chowkhamba Sanskrit Series Office.).
- (Muller, F. M. (1893). Introduction to the Science of Religion.).
- (-. (1900). The Upanishads. Oxford University Press.).
- (-. (1991). A Sanskrit Grammar for beginners. Asian Educational Services.).
- (-. (1883). India: what can it teach us? a course of lectures delivered before the University of Cambridge(Vol. 12). London: Longmans, Green.).
- (-. (Ed.). (2000). Wisdom of the Buddha: The Unabridged Dhammapada. Courier Corporation.).
- (-. (1910). Ramakrishna: His life and sayings. Longmans, Green.).
آثار منتشرشده به فارسی
- مولر. م. (1386ش.). خرد بودا. ترجمۀ م. باقی، ش. مختاریان. انتشارات پرسش. (انتشار اصل اثر: 2000م.).
- ـ . (1382ش.). زندگی و سخنان راما کریشنا. ترجمۀ ف. مهدوی دامغانی. تیر. (انتشار اصل اثر: 1910م.)
سایر منابع پیشنهادی
- نامورمطلق، ب.، و عوض پور، ب. (1395). اسطوره و اسطوره‌شناسی نزد ماکس مولر. موغام.
سایر منابع پیشنهادی به زبان های دیگر
- Davis, J. R., & Nicholls, A. (Eds.). (2018). Friedrich Max Müller and the Role of Philology in Victorian Thought. London; New York: Routledge.
- Masuzawa, T. (2003). Our master’s voice: F. Max Müller after a hundred years of solitude. Method & Theory in the Study of Religion, 15(4), 305-328.
- Max Muller. (2026, January 26). In English Wikipedia. https://en.wikipedia.org/wiki/Max_M%C3%BCller
- Schrempp, G. (1983). The Re-Education of Friedrich Max Muller: Intellectual Appropriation and Epistemological Antinomy in Mid-Victorian Evolutionary Thought. Man, 18(1), 90–110. https://doi.org/10.2307/2801766
