آغاجی بخارایی (Aghaji Bukharaee)
شعر و سیاست
ابوعلی بلعمی، مورخ و ادیب ایرانی که در دورۀ سامانیان به وزارت منصوب شد و کتاب مهم تاریخ طبری را از زبان عربی به فارسی برگرداند.
ابوطاهر طیب بن محمد خسروانی، از شاعران دورۀ سامانیان بود.
ابوالعلا اشعار فنی و مصنوع سروده و در هزل پیشگام کسایی مروزی بوده است.
ربنجنی از شاعران مشهور و بهنام دورۀ خود بوده است. عوفی در تعریف شعر او گفته است: «شعر او در غایت دقّت و نهایت رقّت» بود و منوچهری نیز در قصیدهای نام او را در ردیف شاعران بزرگ پیش از خود آورده است.
ایرجمیرزا ملقب به جلالالممالک و صدر الشعرا از شاعران برجسته دورۀ مشروطه و فرزند غلامحسین میرزای قاجار بود و نسبش به فتحعلیشاه، پادشاه دوم سلسلۀ قاجاریه، میرسید.
فیروز مشرقی را همدورۀ عمروبن لیث صفاری میدانند و تاریخ وفات او را سال 283ق. نوشتهاند (دهخدا، 1310). او همعصر طاهریان و صفاریان بودهاست. زندگینامهنویسان از زندگی او اطلاعی ندارند و از ابیات او تنها نه بیت شامل سه قطعه دو بیتی و سه بیت منفرد باقی ماندهاست (ویکی پدیا).
یکی از شاعران خوب قرن دهم هجری قمری فهمی استرآبادی است. از دیوان فهمی استرآبادی تنها یک نسخه بهجای ماندهاست.
فیضی فیّاضی از شاعران قرن دهم هجری است. بعضی از منابع، او را از خوشنویسان خط نستعلیق در آن دوران میدانند.
یغمای جندقی (Yaghma Jandaghi) از شعرایی است که در استحکام کلام و قدرت بیان، بیمانند بود و هزلیّات او نیز در نوع خود کمنظیر است. یغما نسبتبه روزگار خود مرد روشنفکری است. او بینش روشنی دارد و در محیط خود خفه نشده و به تماشای حوادث ننشسته است.
وقوعی نیشابوری از خوشنویسان دوران صفویّه و از شاعران مکتب بازگشت ادبی بود. در جوانی در بیشتر فنون مخصوصاً تاریخ و ادب و خط مهارت یافت. وی نویسندۀ کتاب مجامعالأخبار است.
میرزا محمّد شفیع وصال شیرازی Vesal shirazi از شعرا، ادیبان و خوشنویسان معروف شیرازی در سدۀ سیزدهم هجری (اوایل دورۀ قاجار) و ملقّب به میرزاکوچک بود. دیوان اشعار او نزدیک به سی هزار بیت دارد. وصال در مرثیهسرایی بسیار توانمند بود.
میرزا محمد علی صائب تبریزی Saib Tabrizi یکی از شاعران و غزلسرایان نامدار ایرانی در عهد صفویه است که زیبایی اشعار او غیرقابلانکار است. در جوانی مانند اکثر شعرای آن زمان برای تأمین مادی زندگیش به هندوستان رفت. او خیلی زود نظر درباریان شاه جهان را به خود جلب کرد و از مقرّبان دربار شاه جهان شد. بعد از مدّتی به ایران بازگشت و در دربار شاه عبّاس دوم به دریافت لقب ملکالشّعرایی مفتخر گشت. او را سرآمد شاعران سبک هندی در شعر فارسی میدانند.
زرتشت، یک رهبر و اصلاحگر دینی، شاعر، فیلسوف یا پیامبر ایران باستان است که اندیشههای او تأثیر بهسزایی در شکلگیری موازین اخلاق و ترسیم مرزهای خیر و شر داشت. او شخصیّتی برجسته در تاریخ ایران باستان است که در باور رایج، بهعنوان پیامبر ایرانیان شناخته میشود. آیین مزدیسنا که برگرفته از تفکّرات زرتشت است، پس از گذر هزاران سال همچنان پیروان خود را دارد و یکی از ادیان پذیرفتهشده در دنیا محسوب میشود. فلسفۀ غرب در مبانی خود از اندیشههای زرتشت متأثّر بودهاست.