گروه ایرانشناسی مؤسسه شرقشناسی دانشگاه اتووش لوراند مجارستان به آموزش در زمینههای زبان فارسی، ادبیات، تاریخ و دستور زبان، تاریخ، تاریخ علم و هنر و اسلام شیعی میپردازد ((Department of Iranian Studies Eötvös Loránd University, 2024).
این کتاب ترجمهای از سفرنامهای است که دو جهانگرد اروپایی به نامهای دوهوسه و بابن نوشتهاند. محمدحسن اعتمادالسلطنه – وزیر معروف دربار ناصری و از رجال دانشمند قاجار – این اثر را به فارسی ترجمه کرده است. ترجمۀ این اثر به دستور ناصرالدین شاه انجام شده است و مترجم توضیحاتی به نوشتههای نویسندهها افزوده است. این اثر نگاه نویسندهها را به چالش کشیده است. نخست مسیر سفر را از شوشتر به تصویر کشیده است، سپس سفر به شهرهای دیگر آمده است. پس از آن ویژگیهای مردمان بومی، لباسها، گویشها و آداب و رسوم، بنادر مهم تجاری، صادرات و واردات، و ارتباط با کشورهای همسایه، مناظر طبیعی، آبوهوا، و منابع آب و پوشش گیاهی آمدهاند. هرجا که مترجم نکتهای به اصل کتاب افزوده با مترجم گوید آغاز کرده است. کتاب تصاویری از سفر را نیز به همراه دارد. اعتمادالسلطنه بهعنوان مترجم و کارگزار رسمی دولت قاجار، حین ترجمه گاهی توضیحاتی درباره اصطلاحات محلی، تاریخچه مناطق و حتی دیدگاههای سیاسی خود را افزوده است. این توضیحات برای پژوهشگران ایرانشناسی ارزش ویژهای دارد، زیرا نگاهی از درون ساختار حکومتی قاجار را نشان میدهد.
خانه مشرق زمین و مدیترانه ژان پویلو یک سازمان پژوهشی است که دانشگاههای دانشگاه لومیر لیون 2 (Lumière Lyon 2) و مرکز ملی پژوهشهای علمی فرانسه (National Centre for Scientific Research (CNRS)) و همچنین دانشگاههای کلود برنار لیون (Claude Bernard Lyon 1)، ژان مولن لیون (Jean Moulin Lyon)، ژان مونه (Jean-Monnet) و آکس مارسیل (Aix-Marseille) بر فعالیتهای آن نظارت دارند. زمینههای پژوهشی این سازمان جوامع باستانی در تمامی جنبههای آنها، از پیش از تاریخ تا دوران قرون وسطا است و مناطقی همچون کشورهای مدیترانه، خاورنزدیک و خاورمیانه و همچنین سرزمینهای متروپولیتن را در خود گنجانده است. (House of the Orient and the Mediterranean Jean Pouilloux, 2024).
این سازمان از توسعه پروژهها و محورهای استراتژیک با هدف تشویق پرداختن به مسائل جدید و همچنین توسعه ابزارها و منابع برای جامعه علمی، حمایت میکند. همچنین این مرکز اقدامات در پیوند با ترویج وانتشار دانش را پشتیبانی میکند. (Ibid.).
محتوای کتاب دربردارنده مجموعهای از سخنرانیهای برگزیده اعضای انجمن دانشپژوهان ایران به مناسبت سیامین سالگرد تأسیس انجمن (1358ش./1388ش.) است. کتاب شامل سخنرانیهای مختلف با موضوعات متنوع است. برخی از موضوعات ذکرشده عبارتاند از اندیشههای کوانتومی مولانا، صدور نخستین اعلامیه حقوق بشر در تاریخ جهان، عرفان چیست و عارف کیست؟ انرژی خلاقه هنر، و دانستنیهایی درباره موسیقی.
گروه میراث فرهنگی دانشگاه بولونیا، از جمعی از پژوهشگران از رشتههای مختلف که در سایرِ گروهها همچون تاریخ و تمدن مدیترانه، ادبیات، باستانشناسی، موسیقی، هنر، کتاب و آرشیو، سیاست و محیط زیست، تدریس میکنند، تشکیل شده است. این گروه میکوشد از مرزهای سنتی فراتر رفته و به موضوع بزرگ میراث فرهنگی و طبیعی از دیدگاه میانرشتهای بنگرد. (University of Bologna, 2024).
مطالعات ایران در این گروه به پژوهش در متون و اسناد پدید آمده از سوی تمدنهای ایران باستان، قرون وسطی و مدرن انجام میشود و مطالعات زبانی، تاریخی و تاریخی- مذهبی در مورد جهان ایرانی در گستردهترین مفهوم خود را دربرمیگیرد. پژوهشهای انجام شده در این گروه، به فرهنگ ادبی، مادی، مستند و هنری تمدن ایرانی مرتبط است و برای این کار رویکردی میانرشتهای را به کار گرفتهاند که روشها و ابزارهای زبانشناسی، تاریخ ادیان را با علوم اجتماعی، انسانشناسی و باستانشناسی را با هم میآمیزد. هدف از پژوهشهای میانرشتهای در این زمینه، بازسازی حافظه فرهنگی جهان ایرانی از دوران باستان تا دورة معاصر است. پروژههای ایرانشهر و مأموریت باستانشناسی در ایران از نمونه پروژههای این گروه است. مأموریت باستانشناسی در ایران منطقه پرسپولیس، پارک باستانشناسی و فارس جنوبی، منطقه یونسکوی فیروزآباد را در خود جای داده است. (Ibid.).
این کتاب به بررسی دو گزارش از ایرانشناسان آلمانی زبان و تاریخچه و تحولات مطالعات ایرانشناسی در کشورهای آلمانزبان در گزارشهای آنها میپردازد. این کتاب با نگاهی دقیق و تحلیلی به سیر تحولات این زمینه از دانش، نقش دانشمندان و پژوهشگران آلمانیزبان در توسعه مطالعات ایرانشناسی را مورد بررسی قرار میدهد. اشمیت در این اثر و در گزارش نخست پیش از اینکه به اصل محتوا بپردازد، کلیات جالبی درباره ایرانشناسی آلمانی زبان ارائه کرده است. پس از آن نیز در بخش اصلی نوشتار خود نمایی کلی از دستاوردهای آلمانیزبانان در شاخههای گوناگون ایرانشناسی ترسیم میکند. در بخش دوم لورنتس تاریخ ایرانشناسی دانشگاهی در برلین را ارائه میدهد و تاریخچه دو دانشگاه کلیدی در این زمینه را نگاشته است.
مرکز ایرانشناسی دانشگاه قازان، برای تقویت یکپارچگی فعالیتهای آموزشی و علمی و بهبود کیفیت آموزش صنعتی، علمی و علمی- آموزشی ایجاد شد. آموزش و پژوهش در زمینه ایران در این مرکز انجام میشود. از پروژههایی که تا کنون در این مرکز به پایان رسیدهاند، میتوان به تولید دورههای زبان فارسی برای سطوح گوناگون آمادگی، سازماندهی کارآموزیهای زبانی برای دانشآموزان و آموزگاران در ایران، شرکت در همایش سالانه ایرانیان و آموزگاران زبان فارسی در روسیه و بررسی ادبیات آموزشی و روشهای آموزشی در پیوند با زبان فارسی اشاره کرد (Ibid.)
این اثر، مجموعهای از نقاشیهای انتقادی و تلخنگاری است که به بررسی ابعاد مختلف جامعه و فرهنگ ایران میپردازد. این اثر با زبانی تصویری و روایتی تکاندهنده، به توصیف چالشها، تضادها و رویدادهای مهم تاریخ و جامعه ایران میپردازد. خاور در این مجموعه، بهویژه بر چهرههای شاخص، شاعران و رویدادهای تأثیرگذار تاریخ ایران تمرکز کرده و با نگاهی نقادانه، آنها را به تصویر کشیده است.
ابراهیم علیپور، عکاس ایرانی، با پروژه بلندمدت «گلولهها مرز نمیشناسند» موفق شد جایزه معتبر ورلدپرس فوتو (World Press Photo) را در سال ۲۰۲۵ م. از آن خود کند. این مجموعه عکس که حاصل بیش از ده سال مستندنگاری از زندگی کولبران در مناطق مرزی است، از میان ۵۹ هزار اثر ارسالی از ۳۷۷۸ عکاس در ۱۴۱ کشور جهان برگزیده شد. هیئت داوران این مسابقه جهانی درباره این پروژه اظهار داشتند: «این مجموعه، دیدگاهی نادر و عمیق از تأثیرات پیچیده تحریمهای اقتصادی ارائه میدهد و تعهد بلندمدت عکاس و تمایل او به پذیرش مخاطرات شخصی برای روایت فاجعه در هر فریم مشهود است». جایزه ورلدپرس فوتو یکی از معتبرترین جوایز عکاسی خبری جهان است که هر سال به آثاری اختصاص مییابد که واقعیتهای مهم اجتماعی، سیاسی و انسانی را با نگاهی عمیق به تصویر میکشند.
مرکز مطالعات خاورمیانه و مطالعات اسلامی دانشگاه دورهام، یک مؤسسه دانشگاهی معتبر متمرکز بر علوم اجتماعی است. این مرکز به خاطر پژوهشهای برجستهاش در تمامی زمینههای مربوط به خود شهرت جهانی دارد. موفقیت این مرکز به خاطر رویکرد میانرشتهای آن است که شامل همکاری بین اقتصاددانان، دانشمندان علوم سیاسی، مورخان و اسلامشناسان میشود. همچنین، همکاری با متخصصانی از رشتههای مردمشناسی، عربی، باستانشناسی، جغرافیا و تجارت، به تقویت مطالعات در حوزه خاورمیانه و جهان اسلام به شکل کلی کمک کرده است. مؤسسه مطالعات خاورمیانه و مطالعات اسلامی دارای تخصص قابل توجهی در سیاست مسلمانان، جنبشهای اسلامگرا و اندیشه سیاسی اسلامی است و یک نمایه پژوهشی و آموزشی قوی در این زمینه فراهم میکند. علاوه بر این، در زمینه سیاست، اقتصاد سیاسی و روابط بینالملل کشورهای عرب خلیج فارس، مغرب، مصر، فلسطین/اسرائیل، یمن، ایران، ترکیه و آسیای جنوب شرقی نیز پژوهش انجام میدهد. متخصصان مؤسسه در طیف وسیعی از فعالیتهای خارجی مشارکت دارند و مرتباً از سوی رسانههای سراسر جهان برای ارائه نظرات کارشناسی و مشاوره دعوت میشوند. (Durham University, 2023)
کارل هاینریش فرانتس اشتولتسه Karl Heinrich Franz Stolze مهندس، عکاس و مبدع آلمانی بود که در این کشور یک کارخانۀ تولید کاغذ عکاسی تأسیس کرد. او در سفری تحقیقاتی به ایران پس از مشاهدۀ گذر سیارۀ ونوس در اصفهان به شیراز رفت و به همراه فردریش کارل آندرئاس (Friedrich Carl Andreas) هزاران عکس از ویرانههای تختجمشید گرفت. این عکسها علاوه بر انتشار در یک مجموعۀ دوجلدی، بعدها دستاویز برپایی نمایشگاههای متعددی نیز قرار گرفت.
ژان شارل گابریل ویرلو Jean Charles Gabriel Virolleaud باستانشناس و استاد دانشگاه فرانسوی بود. مطالعات او عمدتاً بر سایتهای باستانی واقع در سوریه و بینالنهرین متمرکز بود. افسانههای بابلی، خدایان بینالنهرینی و تحقیقاتی در باب خط میخی در کارنامۀ او برجسته است. ویرلو از مدافعات نظریۀ افسانۀ مسیح بود. او همچنین، پژوهشهایی پیرامون تعزیه در ایران انجام داده است.
سین آنتونی Sean W. Anthony اسلامشناس و استاد دانشگاه ایالتی اوهایو (Ohio State University) است. او از تاریخدانان حوزۀ صدر اسلام است و کار پژوهشیاش اساساً بر زندگی حضرت محمد و بافت سیاسی، اجتماعی و فرهنگی ظهور و بروز پیام او متمرکز است. او همچنین به دین در دوران باستان متأخر، ادبیات صدر اسلام، قرآن و حدیث، کشورداری و تفکر سیاسی در آن دوران میپردازد. کتاب محمد و امپراتوریهای ایمان آنتونی یکی از دلایل اصلی شهرت اوست که در آن به زندگانی پیامبر اسلام پرداخته است.
این کتاب مجموعهای از مکاتبات رد و بدل شده بین دو چهره برجسته در زمینه مطالعات ایرانی، یعنی دبلیو. بی. هنینگ (W. B Henning) ایرانشناس آلمانی و تقیزاده دانشمند و سیاستمدار ایرانی، بین سالهای 1937م. تا 1966م. است. این مکاتبات حاوی اطلاعات غنی و ارزشمندی است که برای تاریخ مطالعات ایرانی در قرن بیستم، بهویژه در زمینه مطالعات مانوی و زبان و ادبیات فارسی باستان و میانه، اهمیت بسزایی دارد.
ژان ژوزف فرانسوا پرو Jean Joseph François Perrot باستانشناس مشهور فرانسوی بود. او آخرین مدیر مأموریت باستانشناسی فرانسوی در ایران بود؛ کسی که باستانشناسی علمی و روشمند را به کاوشهای ایران وارد کرد. کشف مجسمۀ بیسر داریوش، نقشهبرداری نهایی از کاخ شوش و انتشارات مقالات و گزارشهای متعدد، پیرامون باستانشناسی سوزیانا از جمله خدمات او به حوزۀ ایرانشناسی است.
