وویچخ اسکالموفسکی (Wojeiech Skalmowski)
فهرست مطالب
زیگموند تلگدی (Zsigmond Telegdi)
زیگموند تلگدی (Zsigmond Telegdi)از خاورشناسان مجارستان و استاد زبانشناسی عمومی بود. علاقۀ او در زبانشناسی باعث تحصیل در رشته‌های ایران‌شناسی، سامی‌شناسی و ترک‌شناسی شد. همین امر او را به حوزۀ مطالعات تاریخ، فرهنگ، زبان و ادبیّات فارسی سوق داد.
تولد و درگذشت
1994م.-1909م.
سوابق زندگی و تحصیل
تلگدی در شهر انینگ (Eyning) مجارستان به دنیا آمد. دوران ابتدایی را در مدرسۀ یهودیان گذراند و در فاصلۀ سال‌های 1927-1919م./ 1306-1298ش. دوران دبیرستان خود را در سَنت استفان(St. Stephen) طی کرد و آزمون زبانهای لاتین و یونانی را با موفقیت گذراند (Jermias, 2008, Vol.55: 102). او به زبانهای شرقی و به‌خصوص زبانشناسی عمومی علاقه داشت. تلگدی تحصیلات خود را در دانشگاه بوداپست (Budapest University)، برسلاو (Breslau University)، روکلاو (Wraclaw University) و حتی کشور فرانسه در رشتۀ زبانهای شرقی ادامه داد و به پایان رساند. پروفسور نِمِس (Gyula Nemeth)، امیل بِنِویست (E.Benveniste)، کارل بروکلمان (Carl Brocklemann) استفان میشل کوهن (Stephen Michael Cohen) ازجمله استادان او بودند. تلگدی به زبانهای ایرانی، ترکی و سامی علاقه‌مند بود و در دانشگاه برسلاو با بروکلمان دربارۀ فلسفۀ سریانی، عربی و تاریخ فلسفۀ ایرانی کار کرد و در فاصلۀ سال‌های 1929-1928م./ 1308-1307ش. عضو هیئت علمی دانشگاه پیتر (Peter University) شد. (Jermias, 2008, Vol.55: 102-103) در سال 1933م./ 1312ش. از دانشکدۀ فلسفۀ دانشگاه بوداپست مدرک دکتری گرفت. پس از آن به‌مدت دو سال دستیار تحقیقاتی پروفسور نِمِس بود. او در دانشگاه بوداپست به تدریس فلسفه در ایران پرداخت. از سال 1952م./ 1331ش. به تدریس در دانشگاه اوتوش لوراند (Eotvos Lorand University) بوداپست پرداخت و از سال 1958م./ 1337ش. استاد زبان فارسی نیز بود (رحمانی، 1384: 14).
سوابق اجرایی و پژوهشی
تلگدی در سال 1952م./ 1331ش. سرپرستی مرکز کتابداری و مدیریت گروه زبانشناسی دانشگاه اوتوش لوراند را بر عهده گرفت و به‌مدت 15 سال در این مقام ماند. او همچنین مدیریت بخش مطالعات ایرانی را نیز در دست داشت. تلگدی از سال 1932م./ 1311ش. نگارش مقالاتی را دربارۀ زبانشناسی آغاز کرد. مطالعات او در حیطة تاریخ فلسفه و زبانهای فارسی، عربی، ترکی و زبانهای باستان بوده است؛ ازجمله مهم‌ترین آثار او عبارتند از: یادداشت پهلوی (1934م.)، مباحث آوایی در تلمود آرامی که از فونتیک ایرانی است، یادداشت دربارۀ دستور زبان سغدی، ملاحظاتی دربارۀ کلمات عربی در فارسی، سعدی و گلستان (افشار، 1383: 1077). او یکی از پژوهشگران برجستۀ جهان در حوزۀ مطالعات مربوط به ایران به شمار می‌رود. تلگدی چندین مسافرت کوتاه و بلندمدت به ایران داشت و تمرکز او بیشتر بر دستور و تاریخ زبان فارسی جدید (New Persian Language) و زبانهای ایرانی عهد کهن مانند سغدی (Sogdian) و یا (Sogdia) و غیره بود. او عضو کمیتۀ آکادمیک علوم لهستان (Hungarian Academy of Sciences) و مدیریت کمیتۀ کاربردی زبانشناسی (Applied Linguistics Committee) و همچنین، مدیر مجمع کشوری آموزش زبانهای خارجی (National Council for Foreign Language Education) را در کارنامۀ فعال و ارزشمند خود دارد (ویکی‌پدیا).
آثار
- مقاله‌ای دربارۀ صورت‌شناسی کلمات عاریتی زبان فارسی، 1935م.
- مقدمه‌ای بر دستور تاریخی زبان فارسی نو، آکتا اورینتالیا (Acta Orientalia).
- دربارۀ اختلاف میان اسم و صفت در زبان فارسی نو، 1962م.
- دربارۀ ریشه‌شناسی زبان فارسی نو.
- قواعد ترکی به زبان عربی، 1938-1935م.
- افعال ترکی به زبان فارسی، 1950م.
- تاریخ قواعد زبان فارسی، 1955م. (نیک‌بین، 1371، ج1، 330)
آثار به زبان های دیگر
آثار منتشرشده به فارسی
از وی اثری در ایران ترجمه و منتشر نشده است.
منابع
- افشار، ایرج. (1383ش.). نادره‌کاران؛ سوگنامۀ ناموران فرهنگی و ادبی (1381-1304ش.). به کوشش محمود نیکویه. تهران: قطره.
- رحمانی، روشن. (1384ش.). گفت‌گو با یوا یرمیش؛ استاد دانشگاه بوداپست. کتاب ماه ادبیات و فلسفه، (91)، 17-14.
- نیک‌بین، نصرالله. (1371ش.). فرهنگ جامع خاورشناسان مشهور و مسافران به مشرق زمین. جلد 1. تهران: آرون.
- Jermias, Eva. (2008). Zsigmond Telegdi (1909-1994). Acta Linguistica Hungarica, 55 (1-2), 101-120.
- Wikipedia
تاریخ آخرین ویرایش
1401-09-01
