1312ش.- در قید حیات

جلیل دوست‌خواه در سال 1312ش. در اصفهان به‌دنیا آمد. او در سال‌هاي 1317ش. تا 1331ش. دوره‌هاي مکتب‌خانه، دبستان، سه سالۀ آغاز دبيرستان و دو سالۀ دانش‌سراي مقدماتي را در شهر زادگاهش گذراند. پس از آن سال آموزشي، یک سال در يک روستا به معلمی مشغول بود و در آستانۀ آغاز دومين سال معلمی به دلیل درگيري در مبارزۀ سياسي، بازداشت و بيکار شد. او پس از گذراندن دوران سربازی در سال‌هاي 1334ش. تا 1336ش. در ضمن کار روزانه در کارگاه‌هاي گوناگون به کلاس‌هاي شبانه رفت و خود را براي شرکت در آزمون ورود به دانشگاه آماده کرد (ایبنا، 1397) او به دانشگاه تهران رفت و در این دانشگاه به مطالعۀ زبان و ادبیات فارسی پرداخت. دوست‌خواه تحصیلات خود را تا مقطع دکترا ادامه داد. (مهدوی، 1386) او در آبان‌ماه 1347ش. از پایان‌نامۀ دکترای خود با عنوان آیین پهلوانی در ایران دفاع کرد. (همشهری، 1397) دوست‌خواه در سال 1355ش. فرصت پژوهشي يک ساله را در دانشگاه دورهام (Durham University) در شمال انگلستان گذراند. (ایبنا، 1397) پس از آن تا سال 1360ش. در دانشگاه اصفهان (University of Isfahan) و جندی‌شاپور اهواز (Ahvaz Jondishapur University) تدریس کرد. سپس در سال 1370م. به استرالیا مهاجرت کرد و در دانشگاه‌های این کشور به تدریس مشغول شد. (مهدوی، 1386)  

جلیل دوست‌خواه تألیفات فراوانی در زمینۀ جنبه‌های مختلف فرهنگ و مذهب کهن کشور و همچنین تاریخ متنی و معنای شاهنامه منتشر کرده است. (Hamid and Christina Moghadam Program in Iranian Studies, 2024) دوست‌خواه در طی سال‌های فعالیت خود با روح‌الله خالقی و سپس محمود اعتمادزاده در تدوین و نشر ماهنامه پیام نوین مشارکت داشت و با استاد ایرج افشار نیز در انتشار ماهنامۀ راهنمای کتاب همکاری می‌کرد. او در حین گذراندن درس‌های دوره دکترا با فراخوان استاد دکتر محمد معین، به کار در سازمان‌های لغت‌نامه دهخدا و فرهنگ فارسی نیزمشغول شد. (همشهری، 1397) جلیل دوست‌خواه پس از مهاجرت کارهاي پژوهشي‌ خود را در چارچوب «کانون پژوهش‌هاي ايران‌شناختي» و در همکاري گسترده با نهادهاي دانشگاهي و پژوهشي در ايران و کشورهاي ديگر ادامه مي‌دهد. او با فراخوان همکاری احسان یارشاطر برای همکاری در تدوین دانشنامۀ ایران به دانشگاه کلمبیا (Columbia University) پیوست و این همکاری در تمامی این سال‌ها ادامه داشته است.  او از سال 1384ش. با وب‌نوشتی به نام «ایران‌شناخت» ایجاد کرده و در آن به نشر دستاوردهای پژوهشی خود و دیگران می‌‌پردازد. (ایبنا، 1397)

• - کتاب:
• اوستا، نامۀ مینوی آئین زرتشت.

(دوست‌خواه، ج. و پورداود، الف. (1387ش.). اوستا، نامۀ مینوی آئین زرتشت. مروارید.)

• اوستا، کهن‌ترین سروده‌های ایرانیان.

(دوست‌خواه، ج. (1377ش.). اوستا، کهن‌ترین سروده‌های ایرانیان. مروارید). این اثر گنجینه‌ای از آیات مقدس اوستا را ارائه می‌دهد که نگاهی اجمالی به میراث معنوی و حکمت ایران باستان دارد. این کتاب آموزه‌های عمیق پیامبر بزرگ زرتشت را به نمایش می‌گذارد و به خواننده اجازه می‌دهد در کشاکش ابدی روشنایی و تاریکی غوطه‌ور شود و اصول راهنمای پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک را که در سراسر اوستا طنین‌انداز است، کشف کند. در این اثر اسرار کتاب مقدس باستانی گشوده می‌شود و حکمت بی‌زمانی که نسل‌ها را برای هزاران سال هدایت کرده است، روشن می‌شود. در این کتاب با راهنمایی جلیل دوست‌خواه، به کاوشی دگرگون کننده در ابیات عمیق و عرفانی اوستا پرداخته می‌شود. (دوست‌خواه، 1377)

• حماسۀ ایران: یادمانی از فراسوی هزاره‌ها ب‍ی‍س‍ت‌ و ه‍ش‍ت‌ گ‍ف‍ت‍ار و ن‍ق‍د و گ‍ف‍ت‌ و ش‍ن‍ود ش‍اه‍ن‍ام‍ه‌ش‍ن‍اخ‍ت‍ی‌ ه‍م‍راه‌ ب‍ا ه‍ش‍ت‌ پ‍ی‍وس‍ت‌.

(-. (1380ش.). حماسۀ ایران: یادمانی از فراسوی هزاره‌ها ب‍ی‍س‍ت‌ و ه‍ش‍ت‌ گ‍ف‍ت‍ار و ن‍ق‍د و گ‍ف‍ت‌ و ش‍ن‍ود ش‍اه‍ن‍ام‍ه‌ش‍ن‍اخ‍ت‍ی‌ ه‍م‍راه‌ ب‍ا ه‍ش‍ت‌ پ‍ی‍وس‍ت‌. آگاه.)

• شناخت‌نامۀ فردوسی و شاهنامه.

(-. (1384ش.). شناخت‌نامۀ فردوسی و شاهنامه. دفتر پژوهش‌های فرهنگی.)

• - مقاله:
• شاهنامه و سنت‌های حماسی شفاهی: یادداشتی کوتاه.

(-. (2001). Shahnameh and the Oral Epic Traditions: A Brief Note. Iran & the Caucasus, 5, 157–162.).

• ویرایشی تازه و دانشگاهی از متنی باستانی.

(دوست‌خواه، ج. (1388ش.). ویرایشی تازه و دانشگاهی از متنی باستانی، جهان کتاب، 10و 12 (250)، 38.) این اثر معرفی کتاب اردای ویراف‌نامه تصحیح و ترجمۀ داریوش کارگر پرداخته است. (دوست‌خواه، 1388)

• رویکرد دیگری به پدیداری و پویایی ادب معاصر ایران.

(-. (1388ش.). رویکرد دیگری به پدیداری و پویایی ادب معاصر ایران. جهان کتاب، 8و9 (247)، 15-16.)

• دربارۀ نادرستی انتساب بینی ایران ستیزانه و اهانت‌آمیز به فردوسی.

(-. (1387ش.). دربارۀ نادرستی انتساب بینی ایران ستیزانه و اهانت‌آمیز به فردوسی. جهان کتاب، 7و8 (234)، 26-27.)

• درخت دانش بی‌پایان دربارۀ دانشنامۀ ایرانیکا زیرنظر احسان یارشاطر.

(-. (1372ش.). درخت دانش بی‌پایان دربارۀ دانشنامۀ ایرانیکا زیرنظر احسان یارشاطر. ایران‌شناسی، 18(5)، 398-414.)

• کلک موسیقی: سوگنامه یا حماسه؟ (نگاهی به نوار تازۀ آواز اصغر شاه‌زیدی).

(-. (1372). کلک موسیقی: سوگنامه یا حماسه؟ (نگاهی به نوار تازۀ آواز اصغر شاه‌زیدی). کلک، 47و 48، 284-288.)

• «بهار»، بهار آزادگی و فرزانگی.

(-. (1373). بهار آزادگی و فرزانگی. کلک، 55 و 56، 391-400.).

• شاهنامه‌شناسی گامی در راستای پژوهش فرهیخته.

(-. (1375). شاهنامه‌شناسی گامی در راستای پژوهش فرهیخته. ایران‌شناسی، 32 (8)، 771-793.).

• شاهنامه‌شناسی: در راه رهایی از آشوب.

(-. (1375). شاهنامه‌شناسی: در راه رهایی از آشوب. آشنا، 29 (5)، 12-27.).

• رودرروی وحشت تاریخ.

(-. (1375). رودروی وحشت تاریخ. ایران‌شناسی، 29، 134-145).

• رستم و سهراب فاجعۀ برخورد آرمان و عاطفه.

(-. (1353ش.). رستم و سهراب فاجعۀ برخورد آرمان و عاطفه. فرهنگ و زندگی 17، 159-167.).    

با توجه به این که جلیل دوست‌خواه فارسی‌زبان است و تمامی آثارش به زبان فارسی منتشر شده، این آثار در بخش قبل معرفی شدند.

المیرا کریمی

تیرماه 1403ش.