فریدریش فون اشپیگل (Friedrich von Spiegel) متخصص زبانهای هندو ایرانی و مطالعات ایران باستان بود. او بیشترِ عمر خود را وقف پژوهش دربارۀ زبان، ادبیات و فرهنگ ایران باستان و کتاب مقدّس اوستا کرد و به این ترتیب از مشهورترین و پیشروترین ایرانشناسان آلمانی قرن نوزدهم شد. بنیان گذاشتن ایرانشناسیِ نوین در آلمان، ترجمۀ چندین جلدی از کتاب اوستا و نیز پرورش شاگردانِ زبده در ایرانشناسی مهمترین نتیجۀ کوششهای اشپیگل به شمار میآیند.
1820م. ـ 1905م.
فریدریش فون اشپیگل در سال 1820م. در شهر کیتسینگنِ آلمان متولّد شد. دورۀ پیشادانشگاهیِ تحصیلات خود را در شهر آنسباخ (Ansbach) گذراند و در همین دوره به صورت خودآموز کمی زبان عَربی و عِبری را یاد گرفته بود. در سال 1839م. برای تحصیل در رشتۀ الهیات وارد دانشگاه ارلانگن ـ نورنبرگ (University of Erlangen-Nuremberg) شد. اندکی بعد به شرقشناسی علاقهمند شد و نزد فریدریش روکرت، شرقشناس و شاعر، به فراگیری در این حوزه پرداخت. همین مورد باعث شد تا علاقه به ایران و ادبیات فارسی در اشپیگل ایجاد شود. سپس به شهر لایپزیگ (Leipzig) و بُن (Bonn) رفت و در نزد کسانی چون هاینریش لبرشت فلایشر (Heinrich Leberecht Fleischer) و کریستیان لاسن (Christian Lassen) به ادامۀ علمآموزی مشغول شد. لاسن، مشوّق او برای یادگیری زبان پالی (Pali)، زبان کتب مقدّس بودائیان، شد. سپس به دانشگاه فریدریش شیلر ینا (Friedrich Schiller University Jena) رفت و به سال 1842م. با تصحیح و ترجمۀ متنی از زبان پالی به لاتین توانست فارع التّحصیل شود. سال 1849م. استاد فوقالعادۀ زبانهای شرقی در دانشگاه ارلانگن ـ نورنبرگ شد و سه سال بعد به مقام استادتمامی زبانهای هندو ـ ایرانی و زبانهای سامی رسید (Schmitt, 2018). اشپیگل در سال 1891م. بازنشسته شد و به شهر مونیخ بازگشت. نهایتاً در دسامبر سال 1905م. در همین شهر از دنیا رفت (Casartelli, 1906).
فریدریش فون اشپیگل اکثر عمر خود را به مطالعه و تحقیق در حوزۀ مطالعات ایران باستان و متون کهنِ زردشتیان گذراند. تمرکز وی بر کتاب مقدّس زردشتیان (اوستا) و ترجمهها و تفسیرهای آن در متون پهلوی و پازند قرار گرفته بود (Schmitt, 2010). در کنارِ این، محقّق و مترجم زبان پالی هم بود. فعالیت علمی پُرشورِ وی سبب شد تا در حیطۀ مطالعات ایرانشناسی و زبان پالی در آلمان به عنوان پیشگام شناخته شود (Schmitt, 2018). شیفتگی اشپیگل به زبان و فرهنگ ایرانی آن اندازه بود که سالیان متمادی هر روز شاهنامۀ فردوسی را میخواند (بهرامی، 1399). حضور در شهر کُپنهاگِ دانمارک (Copenhagen) و کتابخانه سلطنتیِ این شهر (Det Kongelige Bibliotek) از سال 1842م. موجب آشنایی او با یوستوس اولسهاوزن (Justus Olshausen)، الهیدان و شرقشناس، شد. به نظر میرسد علاقه به کتاب مقدس زردشتیان ( اوستا) و اشتغال به بررسی نسخ خطی پهلوی و اوستایی توسط اشپیگل حاصل ترغیب و تشویق اولسهاوزن بوده است (Schmitt, 2018). پس از این هم، دورهای در کتابخانهها و مراکز علمی شهرهای لندن، آکسفورد و پاریس این بررسیها را ادامه داد و دانش خود را در حوزۀ کتاب اَوستا ارتقا بخشید (Casartelli, 1906). پژوهشهایِ اشپیگل در حوزۀ زبان و ادبیات ایران باستان و نیز بنیان نهادنِ اساس مطالعات ایرانشناسیِ نوین، آن طور که پارسیان هندوستان آن را پی میگرفتند، موجب شد تا جایگاه والایی بین این طایفۀ کهن زردشتی کسب کند. این مهم از یادبودنامهای که در سال 1908م. به همّت همین پارسیان هندی منتشر شد و حاوی سیمقالۀ پژوهشی در حوزۀ مطالعات ایرانی بود نیز استنباط میشود[1] (Schmitt, 2018). این محقق زبده در مجامع و انجمنهای علمی بسیاری عضویت داشت. از جمله از سال 1848م. در فرهنگستان علوم باواریا (Bavarian Academy of Sciences)، فرهنگستان علوم پروس (Prussian Academy of Sciences)، فرهنگستان امپراتوری روسیه (Imperial Russian Academy)، (Enzyklopädie des Islam, n.d.) و از 1867م. در فرهنگستان کتیبهها و ادبیات فاخر (Académie des Inscriptions et Belles-Lettres) عضو بود (Schmitt, 2018). شاگردان بسیاری تحت تعلیم و هدایت اشپیگل به درجۀ بالا در مطالعات ایرانی رسیدند. خورشیدجی رستمجی کاما (Kharshedji Rustamji Cama)، ویلهم گایگر (Wilhelm Geiger)، فریدریش کارل آندریاس (Friedrich Carl Andreas) و کریستیان بارتولومه (Christian Bartholomae) از مشهورترین این شاگردان به حساب میآیند که البته دو موردِ آخر مدّت کوتاهی را نزد اشپیگل به یادگیری مشغول بودند (Ibid). [1] - نام این کتاب، «Spiegel Memorial Volume. Papers on Iranian Subjects in Honour of the Late Dr. Frederic Spiegel» است.
تالیفات فریدریش فون اشپیگل در حوزۀ زبان، ادبیات و فرهنگ ایرانِ باستان بسیار ارزشمند بوده است. اولین اثر او گزیدهای از اشعار شاعران نامی ایران مثل فردوسی، سعدی، نظامی و... بود که به همراه واژهنامهای منتشر شد (بهرامی، 1399). ترجمۀ سهجلدیِ اوستا، اولین ترجمۀ کامل به زبان آلمانی به حساب میآید (Enzyklopädie des Islam, n.d.). به علاوه نگارشِ اثری سهجلدی دربارۀ تاریخ، فرهنگ و زندگی ایرانیان در عصرِ باستان[1]، نیز بسیار حائز اهمیت است (بهرامی، 1399). - کتاب:
- اوستا: کتاب مقدّس پارسیان.
- باستانشناسی ایران.
- شرحی دربارۀ اوستا.
- ایران، سرزمینی میان سند و دجله.
- دستور زبان تطبیقی زبانهای ایران باستان.
تا زمان نگارش این زندگینامه هیچ اثری از فریدریش فون اشپیگل به فارسی منتشر نشده است.
- بهرامی، ع. (1399ش.). اشپیگل. مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی. بازیابیشده در 05 شهریور، 1404ش.، از https://www.cgie.org.ir/fa/article/239813/اشپیگل.
شهریورماه 1404ش.

