گروه مطالعات شرق باستان دانشگاه صوفیای بلغارستان

گروه مطالعات شرق باستان در دانشگاه صوفیای بلغارستان دربرگیرنده‌ی مطالعات هندی، مطالعات ایرانی و مطالعات ارمنی است. در این گروه‌ها دوره‌های کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا برگزار می‌شود. بخش فارسی پس از پایه‌گذاری برنامه‌های مطالعات عربی و هندو، در برنامه‌های دانشگاه گنجانده شد. در حال حاضر برنامۀ ایران‌شناسی در گروه مطالعات شرق باستان قرار دارد که برنامه‌های هندشناسی و ارمنی‌شناسی نیز به آن تعلق دارد. برنامه ارمنی‌شناسی نیازهای متخصصان بسیار ماهر را در زمینۀ مطالعات ارمنی برآورده می‌کند. (Magtymguly uniwersitetinde, 2023)

مرکز ایران‌شناسی خیام

مرکز ایران‌شناسی خیام در قرقیزستان در دانشگاه اسلاوی قرقیزستان- روسی (Kyrgyz-Russian Slavic University) برای کار و فعالیت دانشجویان، اساتید و متخصصان دانشگاه‌های این کشور در حوزۀ خاورنزدیک و خاورمیانه ایجاد شد. این مرکز با سفارت جمهوری اسلامی ایران، سفارت جمهوری اسلامی پاکستان، سفارت جمهوری هند، نمایندگی فرهنگی در سفارت ایران، سازمان‌های عمومی و بین‌المللی و دانشگاه‌های کشورهای خاورمیانه و خاور نزدیک همکاری می‌کند. (Kyrgyz-Russian Slavic University named after B. N. Yeltsin, 2023)

مروارید معانی: مطالعات هنر فارسی، شعر، صوفی‌گری و تاریخ ایران‌شناسی در اروپا

این اثر شامل مجموعه‌ای از مقالات در مورد جنبه‌های مختلف فرهنگ فارسی است که توسط جوهانس توماس پیتر دی بروین محقق ادبیات کلاسیک و مدرن فارسی و مترجم گلستان سعدی، نوشته شده است. این مجموعه را شاگرد او، علی اصغر سیدقراب گردآوری کرده است. در مقالات گردآوری شده در این اثر شعر جایگاه اصلی را دارد و استقبال از سنت ادبی فارسی در اروپا یکی از مهم‌ترین محورهای این اثر است.

جستارهای ژاپنی در قلمروی ایران‌شناسی

این اثر به وضعیت ایران‌شناسی در ژاپن توجه دارد و بیش از شصت جستار از نوشته‌های ایران‌شناسی ژاپنی‌ها را در برمی‌گیرد. بخش اول به تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران می‌پردازد. بخش دوم ایران‌‌گردی و ایران‌شناسی ژاپنی‌ها را بررسی کرده است، بخش سوم دیدگاه‌ها، بخش چهارم چهره‌ها، و بخش پنجم بنیادها و منابع ایران‌شناسی را دربرگرفته است. نویسندگان این بخش‌ها همه از پژوهشگران و مؤسسان رشتۀ ایران‌شناسی ژاپن هستند. این اثر با یادداشتی از ایرج افشار آغاز شده است. در واقع این اثر با ایدۀ دکتر ایرج افشار نوشته شده است.

مرکز ترویج زبان و ادبیات فارسی

مرکز ترویج زبان و ادبیات فارسی توسط جمعی از دانشگاهیان متخصص در فرهنگ ایرانی تأسیس و تشکیل شده است. این مرکز به عنوان متولی برای ترویج فرهنگ ایرانی در سراسر انگلستان تلاش می‌کند. این مرکز توسط افراد خیری اداره می‌شود که در ارائۀ دوره‌های رایگان زبان فارسی، توزیع کتاب فارسی، سی‌دی و نوارهای آموزشی و برگزاری نمایشگاه‌های خوشنویسی و کنسرت‌های موسیقی ایرانی افراد مختلف را یاری می‌کنند. برگزاری سمینارهای دانشگاهی و سخنرانی در زمینۀ زبان و فرهنگ فارسی نیز بخشی از تلاش این مرکز در معرفی بهتر فرهنگ ایرانی است. (Centre for Promotion of Persian Language and Literature, 2023)

هجدهمین گردهمایی بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی برگزار می‌شود .

گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کرمان با همراهی گروه پژوهشی ادبیات و زبان‌های پژوهشکدة فرهنگ اسلام و ایران تحت نظارت انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، هجدهمین گردهمایی بین‌المللی این انجمن را برگزار می‌کند. این دو گروه تحت حمایت دانشگاه شهید باهنر، اداره کل ارشاد اسلامی کرمان، صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران ایران برای پاس‌داشت زبان فارسی، این گردهمایی را برگزار می‌کنند. این گردهمایی که در تاریخ 23 تا 28 بهمن ماه 1402ش./ 12 تا 17 فوریه 2024م. برگزار می‌شود، تلاش دارد دستاوردهای جدید آموزشی و پژوهشی در زمینة زبان و ادبیات فارسی را شناسایی کند و متون ادبی کهن و معاصر فارسی در ایران و جهان را بازبینی نماید. علاقمندان می‌توانند مقالات خود را تا تاریخ 30 مهر 1402ش./ 22 اکتبر 2023م. به دبیرخانة همایش ارسال کنند. محورهای کلی این همایش شامل نقش زبان و ادبیات فارسی در ترویج و تقویت فرهنگ اسلامی، نقش زبان و ادبیات فارسی در وحدت ملی ایرانیان و ایجاد همدلی با دیگر فارسی‌زبانان فراسوی مرزها، مطالعات میان‌رشته‌ای میان متون ادبیات فارسی و جامعه‌شناسی، روانشناسی، روانکاوی و … و مسائلی مانند اینها است.

مرکز شاهنامه دانشگاه کمبریج برای مطالعات فارسی

مرکز شاهنامه برای مطالعات فارسی برپایة پروژة شاهنامه کمبریج ایجاد شده است و نشان دهندة تحقق یکی از اهداف اصلی آن پروژه، ترویج مطالعات فارسی در کمبریج و در سراسر بریتانیا است. فعالیت‌های آن شامل سخنرانی‌های ترمی درباره هنر ایرانی و اسلامی، کنفرانس‌ها و نشریات دانشگاهی و سایر رویدادهای فرهنگی مانند نمایشگاه‌های هنری و اجرای موسیقی است. (Pembroke College Cambridge, 2023). کار بر روی پروژۀ شاهنامه و تکمیل پایگاه داده یکی از اهداف اصلی فعالیت این مرکز است، علاوه‌براین، تعدادی برنامة جدید (مانند پروژة فرعی ادبیات، هنر و دیپلماسی در اوایل دوران قاجار (Literature, Art, and Diplomacy in the early Qajar era)، با حمایت مؤسسه مطالعات فارسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies))، با تأکید بر اهمیت تداوم شاهنامه و دنیای امروزی آن و ترویج بیشتر فارسی‌شناسی از طریق کنفرانس‌ها، سخنرانی‌ها و رویدادهای اطلاع‌رسانی نیز برنامه‌ریزی شده است که دامنة پژوهش‌های مرکز را گسترش می‌دهد. در اکتبر 2013م. به‌عنوان بخشی از برنامة اطلاع‌رسانی مرکز، ضحاک، اژدهای پادشاه ایران (Zahhak, the Dragon King of Persia) به ابتکار آهنگساز جوان کمبریج، حسین حدیثی اجرا شد. به‌عنوان بخشی از پروژه فرعی شاهنامه برای همیشه (Shahnameh Forever) مرکز پیش از این نمایشگاه‌هایی مانند تصویرسازی شاهنامه در قرن بیست و یکم (Illustrating the Shahnameh in the 21st century)، را اجرا کرده است. آخرین کنفرانس یک روزه با عنوان هنر اسلامی در کمبریج: برداشتن حجاب (Islamic Art at Cambridge: Lifting the Veil) در 20 ژوئن 2016م. به طور مشترک با گروه مطالعات خاورمیانه، گروه تاریخ هنر و موزه فیتزویلیام (Fitzwilliam Museum)برگزار شد. (The Cambridge Shahnama Centre for Persian Studies, 2023)

دین، شرق‌شناسی و مدرنیته: نهضت مهدی ایران و جنوب آسیا

جفری نش در این اثر ظهور و نهضت بابیان انقلابی و بهاییان اصلاح‌طلب و درگیری آنها با جریان اصلی شیعه و جنبش موازی احمدی در شمال هند را هم‌راستا با هم بررسی کرده است. جفری نش با مقایسة این جنبش‌ها با یکدیگر، جنبه‌های مهمی از مدرنیتة اسلامی را به تصویر کشیده است. این اثر در هشت فصل و در 320 صفحه منتشر شده است. مقدمه، بافت و مسئله، نژاد و مذهب در ایران از نگاه گوبینو (Gobineau)، جستجوی ارنست رنان (Ernest Renan) برای رسیدن به دین مدرنیته، ادوارد گرانویل براون (Edward Granville Browne) و نگارش روایات بابی، امپراتوری و مشرق زمین: بهاییان در آسیای میانۀ روسی و فلسطین، شرق‌شناسی و مدرنیته در نوشته‌های بهایی و احمدی و پاسخ‌های مسلمانان و آیندۀ نهضت مهدی فصل‌های هشت‌گانۀ این اثر هستند. در انتهای کتاب نیز یادداشت‌ها، کتابشناسی و نمایه آمده است.

سیر فرهنگ ایران در بریتانیا (تاریخ دویست‌سالۀ مطالعات ایرانی)

ابوالقاسم طاهری در این اثر سعی کرده بخشی از تاریخ پژوهش‌های حوزۀ ایران‌شناسی و مطالعات ایران را گردآورد. همان‌طور که از نام آن برمی‌آید، این اثر به طور خاص به تاریخ ایران‌شناسی در بریتانیا توجه کرده است. این اثر چگونگی خدمات ارزنده‌ای که در حوزۀ ایران‌شناسی در بریتانیا انجام شده را همراه با شرح احوال هر یک از دانشمندان طی ۲۱ فصل ارائه کرده است. عنوان فصل‌های این اثر بسیار شیوا انتخاب شده و شامل فصل اول، آغاز پیوند، فصل دوم ترجمان سخنان خدا، فصل سوم، ویلیام جونز مشهور به جونز ایرانی، فصل چهارم، ویلیام اوزلی نخستین ترجمان جغرافیا و تاریخ ایران، فصل پنجم از زیان‌کاری در سیاست تا کامروایی در تاریخ، فصل ششم، گلبرگ‌هایی از خاک نیشابور، فصل هفتم رازی در دل کوه پرو، فصل هشتم نعمتی خداداد و گنجی بادآورد، فصل نهم راتده‌ای از بهشت استعمار و فصل دهم ردپای اسکندر، است سایر فصول نیز با همین سبک عنوان‌بندی شده است. لازم به ذکر است که طرح اصلی این اثر در هفده فصل نوشته شده بود که ده فصل آن تا فروردین 1349ش. تکمیل شده بود و با بیماری طولانی‌مدت نویسنده نگارش آن یک سال و اندی به تعویق افتاد. پس از آن مجدد از سر گرفته شد. این اثر علاوه‌بر توجه به ایران‌شناسان بریتانیا، در فصل بیست و یکم به نمونه‌های نفائس هنر ایرانی در موزه‌های بریتانیا و کاوش‌های اخیر باستان‌شناسان بریتانیا در ایران نیز توجه داشته است. روش مؤلف در پرداختن به محتوا به صورت خلاصه بوده و سعی داشته از حواشی بپرهیزد. هر جا نیاز به توضیحات دیگری وجود داشته در حواشی به منابع دیگر ارجاع داده است.

یوهان ولفگانگ فون گوته Johann Wolfgang von Goethe

یوهان ولفگانگ فون گوته Johann Wolfgang von Goethe شاعر، داستان‌نویس، نمایشنامه‌نویس، نقاد، متفکر، و دانشمند آلمانی، یکی از مردان بزرگ فرهنگی قرون ۱۸م. و ۱۹م. اروپا، و یکی از افراد ممتاز تاریخ ادبیات جهان، که پس از آشنایی با حافظ، تأثیر فراوانی از اشعار او گرفت.

جوزف جان کَمبِل Joseph John Campbell

جوزف جان کَمبِل[1] Joseph John Campbell اسطوره‌شناس مشهور آمریکایی به‌ویژه در حوزۀ اسطوره‌شناسی تطبیقی و نیز محقق بررسی تطبیقی ادیان است. نظرات او در حوزۀ «آرکه‌تایپ‌ها» یا همان نمونه‌های نخستین بسیار مطرح و پراستفاده شد. آثار ارزشمند او در حوزۀ اساطیر ملل مختلف با بیان ویژگی‌های مشترک آن‌ها همراه بود و از این منظر در نوع خود پیشگام به شمار می‌آید.

[1] – نام و نام خانوادگیِ این اسطوره‌شناس در منابع فارسی به صورت‌هایی چون «ژوزف» و «کمپبل» هم آمده است.

چارلز کاتلر تاری Charles Cutler Torrey

چارلز کاتلر تاری Charles Cutler Torrey مستشرق و متخصص زبان‌های سامی و پژوهشگر کتب مقدس در سال‌های میانه سدۀ 19م. تا میانۀ سدۀ 20م. بود. او پژوهش‌های گسترده‌ای در باب قرآن و کتب مقدس سایر ادیان انجام داده است. از منظر اسلام‌شناسی، کار تاری و نظریاتش در زمینۀ یافتن ریشه‌های غیراسلامی قرآن حائز اهمیت است.

مؤسسۀ شرق‌شناسی آکادمی علوم روسیه

مؤسسۀ شرق‌شناسی آکادمی علوم روسیه، یک سازمان پژوهشی دانشگاهی است که در زمینه‌های مختلف شرق‌شناسی فعالیت می‌کند. دامنۀ موردتوجه این مؤسسه شامل کشورهایی از شمال غرب آفریقا تا جزایر اقیانوس آرام و دوره‌هایی از دوران باستان تا امروز است. بخش‌های مؤسسه براساس جنبه‌ای از پژوهش یا منطقۀ جغرافیایی تقسیم بندی شده‌اند. این مراکز و بخش‌ها به کشورها و مناطق خاصی (مانند مرکز مطالعات عرب، مرکز مطالعات ژاپن، مرکز آسیای جنوب شرقی، استرالیا و اقیانوسیه) می‌پردازند. با این حال برخی از بخش‌ها به مشکلات اساسی شرق مدرن اختصاص دارند. ساختار مؤسسه شامل آرشیو علمی، انتشارات و سایر دفاتری است که به فرایند پژوهش کمک می‌کنند (Institute of Oriental Studies of the Russian Academy of Sciences, 2023).

گفتارهایی دربارۀ مطالعات ایران‌شناسی در اروپا

کتاب، در راستای برآوردن نیاز اساتید و دانشجویان حوزۀ ایران‌شناسی به منابع مقدماتی این حوزه تألیف شده است. شیوۀ ارائۀ مقالات در این مجموعه همچون شیوۀ کتاب گفتارهایی دربارۀ شرق‌شناسی است که پیش از این از سوی انتشارات بلور منتشر شده بود. مقالات در این اثر به ترتیب سال انتشار ارائه شده‌اند و پس از آن نیز مأخذ هر مقاله آمده است. این اثر در ده گفتار تدوین شده است. هر یک از گفتارها به مطالعات ایران‌شناسی در یکی از کشورهایی اروپایی می‌پردازد. فرانسه، شوروی، انگلستان، لهستان، هلند، کشورهای آلمانی زبان، بریتانیا و ایتالیا کشورهایی هستند که در این اثر موردتوجه قرار گرفته‌اند. کشور فرانسه در دو مقاله موردتوجه قرار گرفته است. انگلستان و بریتانیا نیز در قالب دو مقاله بررسی شده‌اند. دو مقاله نیز به کشورهای آلمانی زبان اختصاص داده شده است.

یوسف (هوسپ) آبگاروویچ اربلی Josif Abgarowich Orbeli

یوسف (هوسپ) آبگاروویچ اربلی Josif Abgarowich Orbeli متخصص باستان‌شناسی، تاریخ و زبان‌شناسی بود. او به نه زبان زندۀ دنیا مسلط بود. وی موسّس بخش شرق‌شناسی در موزۀ آرمیتاژ بود. او به عنوان استاد افتخاری دانشگاه تهران به ایران آمد.