محمد غزّالی Algazelus or Algazel
غزّالی فیلسوف، متکلّم، فقیه ایرانی و یکی از بزرگترین مردان تصوّف سدۀ پنجم هجری قمری است. غزّالی در دورۀ مجادلات مذهبی به شکل یک متکلّم بزرگ ظهور کرد. ارباب مذاهب عموماً از نیروی بیان و قلم او زبون و ناچیز میماندند؛
غزّالی فیلسوف، متکلّم، فقیه ایرانی و یکی از بزرگترین مردان تصوّف سدۀ پنجم هجری قمری است. غزّالی در دورۀ مجادلات مذهبی به شکل یک متکلّم بزرگ ظهور کرد. ارباب مذاهب عموماً از نیروی بیان و قلم او زبون و ناچیز میماندند؛
عَطّار نیشابوری Attar Neyshaburi شاعر و عارف فارسیزبان ایرانی در قرن ششم و هفتم قمری است. او با علوم مختلفی مانند طب، نجوم، قرآن، حدیث، فقه، تفسیر و کلام آشنایی داشت. عطّار یکی از شاعران ایرانی بلندنام و پرکار ادبیات سترگ فارسی است و آثار او از دیرباز مورد توجّه بسیاری از هنرمندان، پژوهشگران و ایرانشناسان بودهاست.
ابوسعید ابوالخیر (Abusa’id Abolkhayr) عارف و شاعر نامدار قرن 4 و 5 هجری قمری است. از او آثار ارزشمندی با موضوع عرفان و تصوّف به جا ماندهاست. اشعار برجستهای نیز در قالب رباعی و به زبان عربی و فارسی از او باقی مانده که گرچه تعداد آنها اندک است امّا ازجمله نخستین اشعار صوفیانه در ادبیات فارسی برشمرده میشوند.
ابراهیم در ابتدا پادشاه منطقۀ بلخ بود. او از طریق خضر که دو بار بر او ظاهر شد، هشدارهایی از جانب خدا دریافت کرد. پس تاج و تخت خود را رها کرد تا زندگی زاهدانهای را بهدست آورد.
بیشتر شهرتِ خواجه عبدالله انصاری به سببِ مناجاتهای عارفانه و فعّالیّت در زمینۀ تصوّف اسلامی است. او از مشایخ بزرگ تصوّف در قرن 5ق. به شمار می آید
بیدل شاعر پارسی گو هند و صوفی است و دوران حیات وی مصادف با انحطاط امپراطوری مغول در هندوستان است. او را باید نمایندۀ تمام عیار اسلوب هندی به شمار آوریم. (شفیعی کدکنی، 1371، 15)
عمدۀ آوازۀ بابا طاهر مرهون دوبیتی های عوام فهم و خواص پسند اوست.
اوحدالدّین کرمانی Auhadudin Kirmani از صوفیان و رباعیگویان مشهور ایران در سدۀ ششم و هفتم هجری قمری میباشد.