مؤسسۀ بینالمللی ایرانشناسی
مؤسسۀ بینالمللی ایرانشناسی مرکزی غیرانتفاعی، مستقل و خصوصی است که در ریاض عربستان قرار گرفته و تلاش میکند با بهکارگیری تواناییهای محققان در سراسر دنیا آثار خود را با روشهای پژوهشی دقیق منتشر کند (Rasanah, 2022).
مؤسسۀ ایرانشناسی بریتانیا
مؤسسۀ ایرانشناسی بریتانیا مؤسسهای پژوهشی و خیریۀ بینالمللی در انگلستان بوده که به دنبال ترویج و حمایت از بورس تحصیلی و تعالی پژوهشی در تمام جنبههای ایران و جهان فارسی زبان است. منظور از جهان فارسی برای مؤسسه سرزمینهایی است که از لحاظ تاریخی با فرهنگ و زبان فارسی ایران مرتبط هستند؛ این سرزمینها ایران، افغانستان، آسیای مرکزی، قفقاز، عراق، سواحل خلیج فارس و جنوب آسیا را دربرمیگیرند. اعضای شورای مدیران مؤسسه اغلب متخصصان در حوزۀ زبان و ادبیات فارسی هستند (British Institute of Persian study, 2022).
مؤسسۀ آمریکایی مطالعات ایرانی
مؤسسۀ آمریکایی مطالعات ایرانی، مجموعهای متشکل از دانشگاهها و موزههای آمریکایی است که برای ترویج تبادلات علمی و فرهنگی بین ایران و آمریکا و ترویج ایرانشناسی و فارسیشناسی ایجاد شده است. با این باور که ارتباط فرد به فرد برای تقویت درک متقابل ضروری است، مؤسسه آمریکایی مطالعات ایرانی، بهعنوان مجری برای تبادل علمی و فرهنگی بین ایران و آمریکا فعالیت میکند. این مؤسسه در حوزههای جهان تاریخی ایرانی آسیای مرکزی،خاورمیانه و آسیای جنوبی و همچنین وضعیت سیاسی ایران مدرن فعالیت دارد. مؤسسۀ آمریکایی مطالعات ایرانی به شیوۀ هیأت امنایی اداره میشود. این مؤسسه یکی از اعضای مؤسس شورای مراکز پژوهشی خارج از کشور آمریکا (Council of American Overseas Research Centers (CAORC)) است. (American Institute of Iranian Studies, 2022)
تاریخ ایرانشناسی در روسیه
تاریخ ایرانشناسی در روسیه به پیشینۀ مطالعات ایران در روسیه میپردازد. برای رسیدن به این هدف، کتاب در دو بخش ارائه شده است. این دو بخش شامل بخشهای اجتماعی و تاریخی است. سرفصلهای کتاب براساس این دو بخش تنظیم شدهاند و به نوعی این سرفصلها نمایشدهندۀ سرفصل دروس مربوط به ایرانشناسی در دانشگاههای روسیه هستند. نویسنده در این کتاب در بخش اول تعریف کلی ایرانشناسی و بنیانهای آن در روسیه را ارائه کرده و همچنین دو مکتب مهم ایرانشناسی در روسیه را معرفی نموده است. سپس درحوزۀ ایرانشناسی در روسیۀ تزاری اطلاعاتی ارائه کرده است. پس از آن در بخش دوم وضعیت حال حاضر ایرانشناسی در روسیه به تصویر کشیده است.
زبان، ادبیات، تاریخ و فرهنگ ایران در گفتگو با ایرانشناسان
این اثر به معرفی ایرانشناسان در کشور انگلستان و سایر کشورها میپردازد. این ایرانشناسان هم شامل آنها که در دانشگاهها حضور دارند میشود و هم کسانی که از ابعاد غیردانشگاهی با ایران آشنا شدهاند را دربرمیگیرد. این اثر به دنبال ارائۀ تصویری از ابعاد علاقمندی به ایران در غرب است. ۲۳ ایرانشناس در بخش اصلی و نه ایرانشناس در پیوست این اثر معرفی شدهاند. در انتها نیز فهرستی از اساتید حوزۀ ایرانشناسی و تصاویر این افراد آمده است. لازم به ذکر است که اطلاعات در مورد ایرانشناسان از طریق مصاحبه با آنها گردآوری شده است. مصاحبهها به سه جنبه در معرفی هر ایرانشناس پرداخته است. جنبۀ اول سوابق علمی و کاری ایرانشناس، چگونگی شناخت ایران و فرهنگ ایرانی و چرایی علاقه به ایرانشناسی، جنبۀ دوم آثار علمی و پژوهشی این افراد در حوزۀ ایران، و جنبۀ سوم نقد ایرانشناسی در شرایط امروز در مراکز علمی و پژوهشی را دربرمیگیرد.
فهرست مقالات فارسی در زمینه تحقیقات ایرانی (Index Iranicus)
کتاب فهرست مقالات فارسی در زمینۀ تحقیقات ایرانی کتابی مرجع و از آثار کتابشناختی محسوب میشود که محققان حوزۀ ایرانشناسی را به مقالات و نوشتههای حوزۀ پژوهشهای ایرانی راهنمایی میکند. این اثر فهرستی از مقالاتی که در نشریهها، مجموعهها و سالنامههای فارسی آمدهاند، ارائه کرده است. کتاب فهرست مقالات فارسی تا زمان نگارش این معرفی در دوازده جلد منتشر شده است. هر جلد به ده بخش تقسیم شده و هر بخش نیز به چند بخش فرعی براساس موضوع تقسیم شده است. لازم به توضیح است که فهرست ارائه شده در این اثر، بدون توصیف و چکیده ارائه شده است.
گروه مطالعات شرق باستان دانشگاه صوفیای بلغارستان
گروه مطالعات شرق باستان در دانشگاه صوفیای بلغارستان دربرگیرندهی مطالعات هندی، مطالعات ایرانی و مطالعات ارمنی است. در این گروهها دورههای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا برگزار میشود. بخش فارسی پس از پایهگذاری برنامههای مطالعات عربی و هندو، در برنامههای دانشگاه گنجانده شد. در حال حاضر برنامۀ ایرانشناسی در گروه مطالعات شرق باستان قرار دارد که برنامههای هندشناسی و ارمنیشناسی نیز به آن تعلق دارد. برنامه ارمنیشناسی نیازهای متخصصان بسیار ماهر را در زمینۀ مطالعات ارمنی برآورده میکند. (Magtymguly uniwersitetinde, 2023)
مرکز ایرانشناسی خیام
مرکز ایرانشناسی خیام در قرقیزستان در دانشگاه اسلاوی قرقیزستان- روسی (Kyrgyz-Russian Slavic University) برای کار و فعالیت دانشجویان، اساتید و متخصصان دانشگاههای این کشور در حوزۀ خاورنزدیک و خاورمیانه ایجاد شد. این مرکز با سفارت جمهوری اسلامی ایران، سفارت جمهوری اسلامی پاکستان، سفارت جمهوری هند، نمایندگی فرهنگی در سفارت ایران، سازمانهای عمومی و بینالمللی و دانشگاههای کشورهای خاورمیانه و خاور نزدیک همکاری میکند. (Kyrgyz-Russian Slavic University named after B. N. Yeltsin, 2023)
مروارید معانی: مطالعات هنر فارسی، شعر، صوفیگری و تاریخ ایرانشناسی در اروپا
این اثر شامل مجموعهای از مقالات در مورد جنبههای مختلف فرهنگ فارسی است که توسط جوهانس توماس پیتر دی بروین محقق ادبیات کلاسیک و مدرن فارسی و مترجم گلستان سعدی، نوشته شده است. این مجموعه را شاگرد او، علی اصغر سیدقراب گردآوری کرده است. در مقالات گردآوری شده در این اثر شعر جایگاه اصلی را دارد و استقبال از سنت ادبی فارسی در اروپا یکی از مهمترین محورهای این اثر است.
جستارهای ژاپنی در قلمروی ایرانشناسی
این اثر به وضعیت ایرانشناسی در ژاپن توجه دارد و بیش از شصت جستار از نوشتههای ایرانشناسی ژاپنیها را در برمیگیرد. بخش اول به تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران میپردازد. بخش دوم ایرانگردی و ایرانشناسی ژاپنیها را بررسی کرده است، بخش سوم دیدگاهها، بخش چهارم چهرهها، و بخش پنجم بنیادها و منابع ایرانشناسی را دربرگرفته است. نویسندگان این بخشها همه از پژوهشگران و مؤسسان رشتۀ ایرانشناسی ژاپن هستند. این اثر با یادداشتی از ایرج افشار آغاز شده است. در واقع این اثر با ایدۀ دکتر ایرج افشار نوشته شده است.
مرکز ترویج زبان و ادبیات فارسی
مرکز ترویج زبان و ادبیات فارسی توسط جمعی از دانشگاهیان متخصص در فرهنگ ایرانی تأسیس و تشکیل شده است. این مرکز به عنوان متولی برای ترویج فرهنگ ایرانی در سراسر انگلستان تلاش میکند. این مرکز توسط افراد خیری اداره میشود که در ارائۀ دورههای رایگان زبان فارسی، توزیع کتاب فارسی، سیدی و نوارهای آموزشی و برگزاری نمایشگاههای خوشنویسی و کنسرتهای موسیقی ایرانی افراد مختلف را یاری میکنند. برگزاری سمینارهای دانشگاهی و سخنرانی در زمینۀ زبان و فرهنگ فارسی نیز بخشی از تلاش این مرکز در معرفی بهتر فرهنگ ایرانی است. (Centre for Promotion of Persian Language and Literature, 2023)
هجدهمین گردهمایی بینالمللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی برگزار میشود .
گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کرمان با همراهی گروه پژوهشی ادبیات و زبانهای پژوهشکدة فرهنگ اسلام و ایران تحت نظارت انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، هجدهمین گردهمایی بینالمللی این انجمن را برگزار میکند. این دو گروه تحت حمایت دانشگاه شهید باهنر، اداره کل ارشاد اسلامی کرمان، صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران ایران برای پاسداشت زبان فارسی، این گردهمایی را برگزار میکنند. این گردهمایی که در تاریخ 23 تا 28 بهمن ماه 1402ش./ 12 تا 17 فوریه 2024م. برگزار میشود، تلاش دارد دستاوردهای جدید آموزشی و پژوهشی در زمینة زبان و ادبیات فارسی را شناسایی کند و متون ادبی کهن و معاصر فارسی در ایران و جهان را بازبینی نماید. علاقمندان میتوانند مقالات خود را تا تاریخ 30 مهر 1402ش./ 22 اکتبر 2023م. به دبیرخانة همایش ارسال کنند. محورهای کلی این همایش شامل نقش زبان و ادبیات فارسی در ترویج و تقویت فرهنگ اسلامی، نقش زبان و ادبیات فارسی در وحدت ملی ایرانیان و ایجاد همدلی با دیگر فارسیزبانان فراسوی مرزها، مطالعات میانرشتهای میان متون ادبیات فارسی و جامعهشناسی، روانشناسی، روانکاوی و … و مسائلی مانند اینها است.
مرکز شاهنامه دانشگاه کمبریج برای مطالعات فارسی
مرکز شاهنامه برای مطالعات فارسی برپایة پروژة شاهنامه کمبریج ایجاد شده است و نشان دهندة تحقق یکی از اهداف اصلی آن پروژه، ترویج مطالعات فارسی در کمبریج و در سراسر بریتانیا است. فعالیتهای آن شامل سخنرانیهای ترمی درباره هنر ایرانی و اسلامی، کنفرانسها و نشریات دانشگاهی و سایر رویدادهای فرهنگی مانند نمایشگاههای هنری و اجرای موسیقی است. (Pembroke College Cambridge, 2023). کار بر روی پروژۀ شاهنامه و تکمیل پایگاه داده یکی از اهداف اصلی فعالیت این مرکز است، علاوهبراین، تعدادی برنامة جدید (مانند پروژة فرعی ادبیات، هنر و دیپلماسی در اوایل دوران قاجار (Literature, Art, and Diplomacy in the early Qajar era)، با حمایت مؤسسه مطالعات فارسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies))، با تأکید بر اهمیت تداوم شاهنامه و دنیای امروزی آن و ترویج بیشتر فارسیشناسی از طریق کنفرانسها، سخنرانیها و رویدادهای اطلاعرسانی نیز برنامهریزی شده است که دامنة پژوهشهای مرکز را گسترش میدهد. در اکتبر 2013م. بهعنوان بخشی از برنامة اطلاعرسانی مرکز، ضحاک، اژدهای پادشاه ایران (Zahhak, the Dragon King of Persia) به ابتکار آهنگساز جوان کمبریج، حسین حدیثی اجرا شد. بهعنوان بخشی از پروژه فرعی شاهنامه برای همیشه (Shahnameh Forever) مرکز پیش از این نمایشگاههایی مانند تصویرسازی شاهنامه در قرن بیست و یکم (Illustrating the Shahnameh in the 21st century)، را اجرا کرده است. آخرین کنفرانس یک روزه با عنوان هنر اسلامی در کمبریج: برداشتن حجاب (Islamic Art at Cambridge: Lifting the Veil) در 20 ژوئن 2016م. به طور مشترک با گروه مطالعات خاورمیانه، گروه تاریخ هنر و موزه فیتزویلیام (Fitzwilliam Museum)برگزار شد. (The Cambridge Shahnama Centre for Persian Studies, 2023)
دین، شرقشناسی و مدرنیته: نهضت مهدی ایران و جنوب آسیا
جفری نش در این اثر ظهور و نهضت بابیان انقلابی و بهاییان اصلاحطلب و درگیری آنها با جریان اصلی شیعه و جنبش موازی احمدی در شمال هند را همراستا با هم بررسی کرده است. جفری نش با مقایسة این جنبشها با یکدیگر، جنبههای مهمی از مدرنیتة اسلامی را به تصویر کشیده است. این اثر در هشت فصل و در 320 صفحه منتشر شده است. مقدمه، بافت و مسئله، نژاد و مذهب در ایران از نگاه گوبینو (Gobineau)، جستجوی ارنست رنان (Ernest Renan) برای رسیدن به دین مدرنیته، ادوارد گرانویل براون (Edward Granville Browne) و نگارش روایات بابی، امپراتوری و مشرق زمین: بهاییان در آسیای میانۀ روسی و فلسطین، شرقشناسی و مدرنیته در نوشتههای بهایی و احمدی و پاسخهای مسلمانان و آیندۀ نهضت مهدی فصلهای هشتگانۀ این اثر هستند. در انتهای کتاب نیز یادداشتها، کتابشناسی و نمایه آمده است.
سیر فرهنگ ایران در بریتانیا (تاریخ دویستسالۀ مطالعات ایرانی)
ابوالقاسم طاهری در این اثر سعی کرده بخشی از تاریخ پژوهشهای حوزۀ ایرانشناسی و مطالعات ایران را گردآورد. همانطور که از نام آن برمیآید، این اثر به طور خاص به تاریخ ایرانشناسی در بریتانیا توجه کرده است. این اثر چگونگی خدمات ارزندهای که در حوزۀ ایرانشناسی در بریتانیا انجام شده را همراه با شرح احوال هر یک از دانشمندان طی ۲۱ فصل ارائه کرده است. عنوان فصلهای این اثر بسیار شیوا انتخاب شده و شامل فصل اول، آغاز پیوند، فصل دوم ترجمان سخنان خدا، فصل سوم، ویلیام جونز مشهور به جونز ایرانی، فصل چهارم، ویلیام اوزلی نخستین ترجمان جغرافیا و تاریخ ایران، فصل پنجم از زیانکاری در سیاست تا کامروایی در تاریخ، فصل ششم، گلبرگهایی از خاک نیشابور، فصل هفتم رازی در دل کوه پرو، فصل هشتم نعمتی خداداد و گنجی بادآورد، فصل نهم راتدهای از بهشت استعمار و فصل دهم ردپای اسکندر، است سایر فصول نیز با همین سبک عنوانبندی شده است. لازم به ذکر است که طرح اصلی این اثر در هفده فصل نوشته شده بود که ده فصل آن تا فروردین 1349ش. تکمیل شده بود و با بیماری طولانیمدت نویسنده نگارش آن یک سال و اندی به تعویق افتاد. پس از آن مجدد از سر گرفته شد. این اثر علاوهبر توجه به ایرانشناسان بریتانیا، در فصل بیست و یکم به نمونههای نفائس هنر ایرانی در موزههای بریتانیا و کاوشهای اخیر باستانشناسان بریتانیا در ایران نیز توجه داشته است. روش مؤلف در پرداختن به محتوا به صورت خلاصه بوده و سعی داشته از حواشی بپرهیزد. هر جا نیاز به توضیحات دیگری وجود داشته در حواشی به منابع دیگر ارجاع داده است.