آندرانیک هویان Andranik Hoyan
آندرانیک هویان (Անդրանիկ Հովուեան- Andranik Hoyan) باستانشناس، ایرانشناس و پژوهشگر ایرانی و ارمنیتبار بود. او بهویژه در خصوص ارمنیان ایران پژوهشهای فراوانی انجام دادهاست.
مرکز مطالعات ایران و خلیج فارس خانوادۀ فرزانه
مرکز مطالعات ایران و خلیج فارس خانوادۀ فرزانه، بهعنوان مرکز ایرانشناسی در دانشگاه اکلاهما (Oklahoma) فعالیت میکند. این مرکز عضوی از مؤسسۀ آمریکایی مطالعات ایرانی و انجمن مطالعات ایرانی است. مرکز مطالعات ایرانی و خلیج فارس از قدرت چندرشتهای و وسعت پژوهشی اعضای هیأت علمی خود برای ارائۀ برنامههای درسی و برنامهریزی در ایرانشناسی امروزی استفاده میکند. این مرکز بخشی از منابع پویا و روبهرشد مطالعات خاورمیانه و شمال آفریقا در دانشگاه اکلاهما است. (Collage of International Studies, 2022).
تاریخ تحولات ایرانشناسی در دوران اسلامی
کتاب تاریخ تحولات ایرانشناسی در دوران اسلامی که جلد دوم کتاب تاریخ تحولات ایرانشناسی، پژوهشی در تاریخ فرهنگ در دوران باستان به حساب میآید، مباحث ایرانشناسی را در دوران اسلام بررسی کرده است. آنطور که نویسندۀ کتاب در مقدمۀ آن گفته است: «این اثر جهانبینی ایرانیان در روند تاریخی و سیر تکامل اجتماعی آن و باتوجه به مکتب تاریخی ایرانشناسی را در ده فصل مورد پژوهش قرار میدهد». (میراحمدی، 1395، 10). ده فصل این کتاب شامل دانش ایرانشناسی و قلمروی تحقیقات آن، شناخت متون و اهمیت آن در تحقیقات ایرانشناسی، حیات معنوی ایران و تأثیرات فرهنگی، زبانهای ایرانی نو در دوران اسلامی، ساکنان و اقوام ایران، اهمیت اسناد و مدارک تاریخی در تحقیقات ایرانشناسی، اهمیت سفرنامهها در تحقیقات ایرانشناسی، اهمیت ادبیات تاریخی در تحقیقات ایرانشناسی، نظام حکومت ایران در دوران اسلامی و جهانبینی و اندیشههای دینی ایرانیان در دوران اسلامی است. در انتهای کتاب فهرست علائم اختصاری و کتابشناسی منابع به زبان فارسی و انگلیسی نیز آمده است.
نخستین مجموعه دیرینهشناسی ایران و اولین موزه فسیل جسم نرم جهان در کرمان افتتاح شد.
نخستین مجموعه دیرینهشناسی و حیات طبیعی ایران در شهر کرمان افتتاح شد. مجموعه این موزه براساس موجوداتی که قسمتهای نرم جسم آنها به فسیل تبدیل شده، جمعآوری شده است. محققان معتقدند قدمت برخی از این فسیلها به یک میلیارد سال پیش برمیگردد. این موزه با همکاری یک دیرینهشناس و شهرداری کرمان و میراث فرهنگی به بهرهبرداری رسیده است. موزه دیرینهشناسی کرمان اولین موزه دیرینهشناسی و حیات طبیعی کشور به شمار میآید. این موزه همچنین اولین موزهای در جهان به شمار میرود که بر پایۀ موجوداتی ایجاد شده که قسمتهای نرم جسم آنها به فسیل تبدیل شده است.
از نسخۀ خطی و نفیس شاهنامه در آرامگاه بوعلی سینا رونمایی شد.
در روز 25 اردیبهشت ماه 1402ش. و به مناسبت بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی و برای پاسداشت زبان فارسی، از نسخۀ خطی و نفیس شاهنامه که مربوط به قرن چهارم ه. ش. است، رونمایی شد. به این منظور مراسمی در موزۀ آرامگاه بوعلی سینا و در همدان برگزار شد و در آن گروهی دانشآموزی نیز شاهنامهخوانی داشتند. از آنجا که روز بزرگداشت حکیم ابوالقاسم فردوسی با روز جهانی موزه همزمان شده بود، این رونمایی در موزۀ آرامگاه بوعلی سینا انجام شد.
ایرجمیرزا Iraj Mirza
ایرجمیرزا ملقب به جلالالممالک و صدر الشعرا از شاعران برجسته دورۀ مشروطه و فرزند غلامحسین میرزای قاجار بود و نسبش به فتحعلیشاه، پادشاه دوم سلسلۀ قاجاریه، میرسید.
ماتیاس اِنار Mathias Énard
ماتیاس اِنار (Mathias Énard) نویسنده، منتقد ادبی، مترجم و شرقشناس فرانسوی است که به فرهنگ و زبانهای فارسی و عربی تسلط دارد. او را بیشتر با عنوان رماننویسی بزرگ میشناسند که آثارش جوایز بینالمللی فراوانی را از آن خود کردهاند. اما از آن جا که او در حوزۀ شرقشناسی و زبانهای شرقی تحصیل کرده است اغلب آثار ادبی او مانند رمانهایش تحت تاثیر علاقۀ او به شرق هستند و میکوشند تا پیوند بنیادین شرق و غرب را در بستری شاعرانه به نمایش گذارند. او مدتی طولانی در خاورمیانه و از جمله ایران زندگی کرده و آثاری را از فارسی و عربی به زبان فرانسه برگردانده است.
والتر برنو هنینگ Walter Bruno Henning
والتر برنو هنینگ (Walter Bruno Henning) از شرقشناسان و ایرانشناسان آلمانی متخصص در زمینۀ زبانهای باستانی ایرانی و پژوهشهای آیین مانی بود. تمرکز او بر پژوهشهای زبانهای ایرانی او را مشهور کرده است. او در پیشبرد مطالعات ایرانی در عرصه زبان، ادبیات، تاریخ و جغرافیا و دین،کیفیت بالایی داشت.
لازار سامویلوویچ پیسیکوف Lazar Samoilovich Peisikov
لازار سامویلوویچ پیسیکوف (Lazar Samoilovich Peisikov) شرقشناس ازبکیـروسی که با فعالیّت در مراکز
مختلف علمی، مطالعاتی در زمینۀ زبانشناسی داشته است. مطالعات او در مورد زبان فارسی و تدوین فرهنگ زبان فارسی و روسی مورد توجّه است.
تاریخچۀ شرقشناسی: کاوشی در سیر مطالعات اسلامی در غرب
کتاب تاریخچۀ شرقشناسی، تلاش کرده است به توجه به اسلام و مطالعات اسلامی به عنوان جنبهای مهم از شرقشناسی در غرب بپردازد و پیشینۀ توجه به اسلام در غرب را مورد توجه قرار دهد. این اثر به تاریخچۀ این مسئله از سدههای میانه تا عصر حاضر پرداخته است. همتی در کتاب تاریخچۀ شرقشناسی ابتدا کلیاتی در مورد مفاهیم شرق و شرقشناسی ارائه کرده است، سپس در فصل دوم سیر شرقشناسی را در سدههای میانه بررسی کرده است، پس از آن در فصل سوم روند مطالعات شرقی از سقوط قسطنطنیه تا پایان سدۀ هفدهم را شناسایی کرده و در فصل آخر جریان شرقشناسی از سدۀ هجدهم تا عصر حاضر را نمایش داده است. در انتهای کتاب نمایهای الفبایی از اصطلاحات استفاده شده در متن آمده است. این نمایه شامل اصطلاحات انگلیسی و فارسی است.
مرکز شرمین و بیژن مصور-رحمانی برای مطالعات ایران و خلیج فارس
مرکز شرمین و بیژن مصور-رحمانی برای مطالعات ایران و خلیج فارس از برنامههای آموزشی و پژوهشی دربارۀ ابعاد مختلف مسائل و رویدادهای ایران و خلیج فارس در دانشگاه پرینستون (Princeton University) حمایت میکند. این مرکز از روشها و ابزارهای جامعی در رشتههای مختلف علمی و هنری برای بسط دانش و معلومات مرتبط با ایران و خلیج فارس در جهان معاصر استفاده میکند. این مرکز تلاش میکند که با برنامههای آموزشی و پژوهشی روابط بهتر و گستردهتری با مراکز علمی در سایر دانشگاهها و مراکز علمی و فرهنگی در سراسر دنیا، از جمله ایران، برقرار کند.Sharmin and Bijan Mossavar-Rahmani center for Iran and Persian Gulf Studies, 2023).
همایش بینالمللی «میراث فرهنگی ایران در قفقاز» در ارمنستان برگزار شد.
رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در ارمنستان با همکاری انیستیتو خاورشناسی دانشگاه روسی-ارمنی (اسلاونی) و انیستیتوی نسخ خطی مسروپ ماشتوتس (ماتناداران) همایش بین المللی «میراث فرهنگی ایران در قفقاز» را در روزهای 9 و 10 فروردینماه 1402ش./ 29 و 30 مارس 2023م. برگزار کرد. محورهای این همایش گسترۀ وسیعی از مطالعات تاریخی، ادبی و فرهنگی گوناگون میراث فرهنگی ایران در کشورهای قفقاز را دربرمیگیرد. روابط تاریخی، فرهنگی و ادبی ایران و قفقاز، آثار تاریخی و هنری و یادمانهای ایرانی، کتیبهها، الواح و یادگارنوشتههای فارسی در قفقاز، نژادهای ایرانی در منطقۀ قفقاز و موارد این چنینی از جملۀ این مطالعات هستند.
جین باپتیست نیکولاس Jean Baptiste Nicolas
جین باپتیست نیکولاس (Jean Baptiste Nicolas) ایرانشناس فرانسوی است که مهمترین اثر او ترجمۀ رباعیات خیّام به زبان فرانسه بودهاست. او در طول دورۀ حیات خود به خیّامپژوهی پرداخت و ترجمۀ او منبع بسیاری از ترجمههای رباعیات خیّام است.
کورینا مولین- لری Corinna Mullin-Lery
کورینا مولین- لری (Corinna Mullin-Lery) فعّال حقوق بشر و استاد سیاست تطبیقی و بینالمللی در دانشکدۀ مطالعات شرقی و آفریقایی در لندن است. او همکار پژوهشی مؤسّسۀ خاورمیانۀ لندن در دانشکدۀ مطالعات شرقی و آفریقایی است. حوزههای پژوهشی مورد علاقۀ او شامل سیاست/ اقتصاد سیاسی، امپریالیسم، آموزش مردم با تمرکز بر ایالات متّحده، تونس، الجزایر، مصر، غرب آسیا/ آفریقا، روابط بینالملل، اسلام سیاسی و سیاست خاورمیانه، سیاست خارجی ایالات متّحده، مطالعات انتقادی تروریسم، فلسفۀ اسلامی، مطالعات صلح و روابط بینالملل/ سیاست خاورمیانه است.
مرکز پورداوود
مرکز مطالعات ایرانی پورداوود بهعنوان برترین مرکز پژوهشی ایران باستان، با هدف انجام پژوهشهای تحولآفرین در تمامی جنبههای ایران باستان شامل پذیرش آن در دوران مدرن و قرون وسطی، با گسترش حوزههای سنتی ایرانشناسی قدیم و ترویج پژوهشهای میان فرهنگی و میانرشتهای ایجاد شد. این مرکز مکمل برنامۀ ثابت دانشگاه کالیفرنیا، لس آنجلس (University of California, Los Angeles) در حوزۀ ایرانشناسی است که بیش از نیم قرن از تأسیس آن میگذرد و طیف وسیعی از ابعاد ایرانشناسی را در رشتهها، مرزهای زبانی و دورههای مختلف پوشش میدهد. (Pourdavoud Center, 2022).