کتاب ایران در شرق باستان، بررسی ایران است که حاصل هشت سخنرانی هرتسفلد در سال 1934م. در آمریکا است. کتاب شامل چهار فصل اصلی است. فصل اول به دورۀ پیش از تاریخ در ایران اختصاص دارد. پس از آن سپیدهدم تاریخ ایران، دورۀ هخامنشیان و دورۀ اشکانیان و ساسانیان بررسی میشود. بخش آخر کتاب تعلیقات و عکسهای کتاب هستند.
برنامه مطالعات فارسی دانشگاه سانفرانسیسکو یک منبع علمی برای درک، مطالعه و قدردانی از میراث فرهنگی متعلق به مجموعۀ قومی متنوعی از افغانها، ارمنیها، آشوریها، آذریها، بلوچها، گلیکها، کردها، لرها، فارسها، تاجیکها، ترکها و بسیاری دیگر از اقوام است و دورههایی را در جنبههای مختلف فرهنگها و تمدنهای ایران بزرگ ارائه میدهد. این برنامه که به صورت چندرشتهای ارائه شده است برای دانشجویانی است که به دنبال درک بیشتر مردم و فرهنگهای مرتبط از دوران باستان تا معاصر هستند. این برنامه به دانشجویان اجازه میدهد تا زبانها، ادبیات، هنرها، تاریخ و فرهنگها را در تمامی جلوههای آن کشف کنند. (Arab Center for Research and Policy Studies (ACRPS), 2023).
انجمن هنرهای ایرانی (Iranian Art Society)، دانشکدۀ مطالعات شرقی و آفریقایی (School of Oriental and African Studies) لندن، دورۀ آموزشی سه هفتهای آن لاین در حوزۀ مینیاتور فارسی: دنیای طبیعت برگزار کردم. این دورۀ آموزشی بهگونهای طراحی شده بود که شرکتکنندگان بتوانند از سفر به دنیای طبیعت در نقاشیهای مینیتاتور ایرانی لذت ببرند. این دوره از 14ژانویه 2023م/24 دی ماه 1401ش. تا 4 مارس 2023م./ 13 اسفند 1401ش. برگزار شد با مقدمهای بر مینیاتور ایرانی آغاز و به چند نمونه از مکاتب اصلی این حوزه پرداخته شد. در طی دوره شرکتکنندگان به سنتهای طبیعت در مکتب ایلخانی، تیموری و صفوی بیشتر آشنا شدند.
ایرانشناسی در شوروی، شامل برگردان دو مقاله از ایلیا پاولویچ پطروشفسکی با عنوانهای دولت در ایلخانان و ایرانشناسی در شوروی است. این مقالهها که در دو منبع متفاوت به چاپ رسیده بودند، توسط یعقوب آژند به فارسی برگردانده شدهاند. علاوهبراین، مقالۀ دیگری نیز در این اثر گنجانده شده است. این مقاله که اثر یوسف میخائلوویچ آرانسکی است با عنوان فقهاللغه ایرانی به زبانشناسی ایرانی در شوروی پرداخته و فقهاللغه ایرانی را بررسی میکند. (پطورشفسکی و آرانسکی، 1359: مقدمه).
مؤسسه ایرانشناسی الهه امیدیار میرجلالی یک مرکز فرارشتهای برای محققان، دانشجویان و حامیان برای مطالعه، حفظ و تجلیل از تاریخ و فرهنگ ایران است. این مرکز نماینده اساتید و دانشجویان در سه پردیس دانشگاه تورنتو (University of Toronto) است که تاریخ، ادبیات، زبان و هنر ایران را از منظرهای مختلف مطالعه میکنند. مؤسسه ایرانشناسی الهه امیدیار میرجلالی رویدادهای منظمی را بهعنوان نقطه اتصال و همچنین دروازهای برای دانشگاهیان، دانشجویان و دورههای آموزشی را در سراسر بخشهای دانشگاه تورنتو ارائه میدهد. این مؤسسه از محققان ایرانی درخواست میکند تا منابع و بین خود را از طریق انجمن کانادایی ایرانشناسی به اشتراک بگذارند. (University of Toronto, Faculty of art and science, Elahé Omidyar Mir-Djalali Institute of Iranian Studies, 2023)
مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies)با همکاری مؤسسه بریتانیایی در آنکارا (British Institute at Ankara)، کنفرانسی با عنوان جلالالدین رومی و میراث او: دین، ادب، فرهنگ بین آناتولی قرون وسطی و جهان ایرانی قرن 13-14 (Jalal al-Din Rumi and his Legacy: Religion, Literature and Culture between Medieval Anatolia and the Persianate World, 13th-14th Centuries) برگزار میکند. این کنفرانس در روزهای 6 و 7 جولای 2023م./ 15و 16 تیرماه 1402ش. در آنکارا برگزار میشود.
طرح لیبرا آکادمیا: کتابخانه منابع برخط فارسی با موفقیت راهاندازی شد. این طرح که مجموعهای برخط از منابع فارسی را به اشتراک میگذارد، در 27 ژوئن 2023م/6 تیرماه 1402ش. در محیط گوگلمیت رونمایی شد. در این مراسم افراد متخصصی از دانشگاههای مختلف همچون دانشگاه جورجیا، کتابخانه عمومی اوتاوا، دانشگاه اوتاوا و انتشارات اندیشه نگارستان سخنرانی کردند. این پروژه که منابع مربوط به ایران، زبان فارسی و حوزة شرقشناسی را دربرمیگیرد، با همکاری دانشگاه تهران و سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران اجرا شده است.
برنامه ایرانشناسی یکی از جامعترین برنامههای مطالعات خاورنزدیک در آمریکای شمالی است و بهعنوان الگویی برای سایر برنامههای اینچنینی عمل میکند. این برنامه کلاسهایی را برگزار میکند که به دانشجویان اجازۀ کاوش عمیق در نوشتار، فیلم، هنر و یا سایر آثار فارسی میدهد. (University of Michigan, 2023).
کتاب ایرانشناسی در اروپا و ژاپن، مروری کوتاه و دقیق بر تاریخ و سیر تحول و تطور ایرانشناسی درکشورهایی بهجز آمریکا و انگلیس است. آمریکا و انگلیس به این دلیل از فهرست بررسی این کتاب بیرون آمدهاند که این کشورها پیشینه و کارنامۀ جدی در این زمینه داشتهاند و پرداختن به آنها نیاز به نگاهی عمیقتر دارد. کشورهای مربوط به اروپای شرقی به جز لهستان و شوروی سابق در این مجموعه در نظر گرفته نشدهاند. ایرانشناسی در فرانسه، در کشورهای آلمانی زبان، در ایتالیا، در ژاپن، در هلند، در لهستان و در شوروی سرفصلهای این کتاب هستند. مطالب مربوط به هر کشور در این کتاب را یکی از ایرانشناسان وقت آن کشور نوشته است. نویسندگان مقاله پس از مقدمۀ ویراستار متن انگلیسی کتاب معرفی شدهاند. در این اثر پس از هر مقاله کتابشناسیِ تفصیلی و تقریباً جامعی از مجموعۀ آثار مطالعات ایرانی در کشور موردنظر به ترتیب الفبایی نام مؤلف هر اثر آمده است. مقالات ارائه شده در این اثر پیش از این در مجلۀ نشر دانش منتشر شده بودند. در واقع این کتاب از دو گروه مقاله تشکیل شده است که در دو گردهمآیی انجمن مطالعات خاورمیانه در بوستون به ریاست نیکی کدی و رودی متی ارائه شده بودند.
باستانشناسان در محوطهای که در برنامة بررسی و شناسایی اولیه جزو محوطههای خطر آبگیری سد چپرآباد اشنویه ثبت و معرفی شده بود، گورهایی یافتند که بهنظر میرسد به دست انسان ساخته شدهاند. این گورها که در کاوشهای باستانشناسان مربوط به عصر آهن تشخیص داده شدهاند، به هزارة اول پ. م. برمیگردند. مواد فرهنگی دیگری نیز در لابهلای این معیاری کشف شدهاند که شامل حجم زیادی از تکهسفالها و در موارد نادر ظروف سفالی نسبتاً سالم هستند.
کتاب ایرانشناسی فراز و فرودها که در قالب نامهها و مکاتبات میان پرویز رجبی و کیانوش کیانی هفتلنگ ارائه شده است، به مباحث مربوط به ماهیت و قلمروی ایرانشناسی و فراز و فرود تعریف ایرانشناسی، حدود و گسترۀ آن، ایرانشناسی کلاسیک، ایرانشناسان و مستشرقان نامدار ایران، شرح حال آنها، معرفی ایرانشناسان ایرانی و نحوۀ انجام پژوهش این ایرانشناسان، خلاصۀ مباحث مربوط به ایرانشناسی، آیندۀ ایرانشناسی و مسائلی مانند این پرداخته است.
بخش ایرانشناسی دانشگاه ورشو در دانشکدۀ شرقشناسی این دانشگاه قرار گرفته است. این بخش با هدف آموزش و پژوهش در حوزههای مربوط به زبان و ادبیات فارسی با دانشگاههای ایران همکاری دارد. برایناساس دانشجویان فرصت دارند تا در بورسیههای یکساله و یکماهه شرکت کنند. محققان نیز میتوانند از بورسیههای پژوهشی استفاده کنند. علاوهبراین، تعدادی از استادان دانشگاهی ایرانی برای تدریس زبان و ادبیات فارسی به گروه ایرانشناسی دانشگاه ورشو رفتهاند. (Zakład Iranistyki Wydziału Orientalistycznego UW, 2023)
مرکز مطالعات خاورمیانه (Center for middle eastern studies) ، نشست ادغام آموزش، مطبوعات و تعلق ملی یهودیان ایرانی در ایران مدرن (Integrating Iranian Jews: Education, the Press, and National Belonging in Modern Iran) را برگزار کرد. در این نشست که در ۳۰ مارس 2023م/ ۱۰ فروردینماه 1402ش. در مرکز مطالعات خاورمیانه برگزار شد، دانیلا فرح (Daniella Farah)، پژوهشگر پسادکترای مطالعات یهودی در دانشگاه رایس (Rice University)، به تبیین پروژة خود در حوزة یهودیان ایران پرداخت. او در این نشست به این موضوع پرداخت که چگونه ادغام آموزش مطبوعات و ناسیونالیسم به یهودیان ایران در قرن بیستم امکان تعلق به ایران را داد.
در دومین مراسم نکوداشت چهرههای ماندگار میراث فرهنگی که از سوی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی برگزار شد، ده چهرة ماندگار میراث فرهنگی ایران معرفی شدند و از آنها تقدیر شد. زهره بزرگمهری (مهندس معمار، نویسنده و پژوهشگر)، زندهیاد یعقوب دانشدوست (پژوهشگر میراث فرهنگی، معمار و مرمتگر بناهای تاریخی)، سید منصور سیدسجادی (دکترای ایرانشناسی، پژوهشگر، نویسنده و باستانشناس)، اسکندر مختاری طالقانی (دکترای پژوهش هنر، مرمتگر، پژوهشگر میراث معماری و شهرسازی)، جلیل گلشن بافقی ( باستانشناس، پژوهشگر، حفاظتگر آثار تاریخی)، هایده لاله (دکترای باستانشناسی، پژوهشگر و مؤلف)، سید محمود طالقانی (دکترای مطالعات شهری و مؤسس موزة روستایی گیلان)، رسول وطندوست (پژوهشگر، مرمتگر آثار و اشیای تاریخی)، عبدالحسین وکیلیفرد (از بنیانگذاران سازمان میراثفرهنگی) و عبدالرحمان وهابزاده (باستانشناس و پژوهشگر، حفاظتگر آثار تاریخی) ده چهرة ماندگار میراث فرهنگی ایران هستند که طی مراسمی از آنها تجلیل شد.
میخائل یان دخویه (Michael Jan de Goeje) شرقشناس هلندی، پژوهشگر زبدۀ حوزۀ مطالعات تاریخی و جغرافیایی عربی-اسلامی است. تخصّص اصلی وی در حوزههای تصحیح متون تاریخی، جغرافیایی و ادبیِ نویسندگان قرون اولیۀ اسلامی، فهرستبرداری نسخ خطی مربوط به حوزۀ اسلام و به طور کلی مطالعات شرقی بوده است.
