فریدریش آگوست روزن Friedrich August Rosen زبانشناس آلمانی است که توجه و تمرکزش بیشتر بر تعلیم و تحقیق در زبان سانسکِریت (Sanskrit) و کار برجستهاش ترجمۀ کتاب اوّل ریگودا (Rigveda) بوده است. در عرصۀ ایرانشناسی اثری مهم از خود بر جای نهاده و آن هم ترجمه و تصحیح کتاب الجبر و المقابله اثر محمد بن موسی خوارزمی از دانشمندان معروف ایران بوده است.
ژورژ سالس Georges Salles مورّخ، کیوریتور و هنرشناس فرانسوی سدۀ بیستم بود. وی مدیریت بسیاری از موزههای هنر فرانسه را بر عهده داشت و در دپارتمان آسیایی موزۀ لوور کار کرد. او هیئتهای حفاری متعددی را در ایران سرپرستی کرد و تمرکزش بر هنرهای ایران و وجه انتزاعی این حوزه بود. در میان حوزههای کاری مختلف، سالس بیش از همه یک موزهدار تلقی میشود که از طریق معرفی آثار موزهای مجموعۀ ارزشمندی از انتشارات را از خود به یادگار گذاشته است.
این اثر مجموعه مقالات یک کنفرانس را که در سال 1991م. در استانبول برگزار شده بود، گردآوری کرده است. بخش اول این اثر به تعامل روشنفکران ایرانی و ترک اختصاص دارد. بخش دوم تشیع را در محیط عثمانی سنی بررسی میکند. در بخش سوم به فعالیت ادبی ایران در استانبول میپردازد. بخش چهارم مبادلات اقتصادی ایران و استانبول را تشریح میکند. بخش پنجم مسائل متفرقه در این حوزه مانند ترجمۀ مقالۀ روسی در وصف محرم در استانبول را دربر میگیرد. پس آن مقالۀ مختصری به علیاکبر دهخدا در استانبول اختصاص داده شده است. مقالهای در مورد روابط جامعۀ ایرانی با مقامات عثمانی نیز در این اثر آمده است. برخی اسناد مربوط به جامعۀ ایرانی که در آرشیو بانک امپراتوری عثمانی نگهداری میشوند نیز در انتها ارائه شده است. تمامی مقالات به مهمترین دوره برای جامعۀ ایرانی استانبول میپردازد. این دوره شامل دهۀ دوم قرن نوزدهم م. تا جنگ جهانی اول است، دورهای که هم برای ترکیه و هم برای ایران تعیین کننده بود.
برنامه ایرانشناسی در مرکز مطالعات بینالمللی و منطقهای ییل مکمیلان (Yale MacMillan Center for International and Area Studies) ، مطالعة ایران، افغانستان و حوزة فرهنگی فارسی را با تأکید بر امور منطقهای و بین المللی، تحولات سیاسی داخلی و همچنین جامعه، تاریخ، مذهب، فرهنگ، قانون، پزشکی و بهداشت عمومی، اقتصاد و محیط زیست و هنر ترویج میکند. برنامه ایرانشناسی میکوشد تا دیدگاه های گوناگون در مورد امنیت و سیاست خارجی و نیز صداها و دیدگاه های غیردولتی گروههای محروم مانند زنان، روشنفکران، اقلیتهای مذهبی و قومی را منعکس کند. همچنین مطالعة ایران و افغانستان را در چارچوب وسیعتر خاورمیانه و بهویژه در رابطه با کشورهای همسایة عراق، عربستان سعودی و سایر کشورهای خلیج فارس و همچنین پاکستان، هند، چین و آسیای مرکزی بررسی میکند (Yale University, 2023).
ارنست آلفرد تامپسون والیس باج Ernest Alfred Thompson Wallis Budg مصرشناس، شرقشناس و لغتشناس انگلیسی و مجموعهدار آثار مصر و آشور در موزۀ بریتانیا بوده است. او با سفرهای خود به مصر، سودان و بینالنهرین مجموعۀ بزرگی از لوحهای میخی، نسخههای خطی و پاپیروس را در موزۀ بریتانیا گردهم آورده است.
کشور پاکستان که از نظر جغرافیایی، زبان، فرهنگ و مذهب با ایران نزدیکی بسیار زیادی دارد، از لحاظ فرهنگی، اجتماعی، دینی و مذهبی با ایران در ارتباط است. کتاب مطالعات ایرانی در پاکستان سعی دارد به ارتباط فرهنگی بین ایران و پاکستان بپردازد و نقش زبان و ادبیات فارسی را در معرفی کشور پاکستان برای ایرانیان بررسی کند.
نویسندگان کتاب مطالعات ایرانی در پاکستان تأثیر زبان و ادبیات فارسی را در گسترش مطالعات ایرانی در پاکستان بررسی کردهاند. در همین راستا و برای اثبات ارتباط عمیق بین این دو کشور، برخی از نسخههای خطی ایرانی موجود در کتابخانهها و مراکز علمی پژوهشی پاکستان و مراکز پژوهشی مشترک بین دو کشور را معرفی کردهاند.
بهطور کلی این اثر در چهار فصل که به مسائلی همچون جغرافیای پاکستان، تاریخچۀ روابط سیاسی پاکستان و ایران، مناسبات دو کشور ایران و پاکستان پس از استقلال پاکستان، روند مطالعات ایرانی در پاکستان و عوامل تأثیرگذار بر آن بهویژه زبان و ادبیات فارسی در گسترش مطالعات ایرانی در پاکستان، معرفی مراکز و انجمنهای مربوط به زبان فارسی و مطالعات ایرانی و ایراندوستی در پاکستان و بررسی مجلات و نشریات مرتبط با مطالعات ایرانی، ارائه شده است.
مقالات این مجموعه در مجلات معتبر و علمی منتشر شدهاند و گردآوری آنها برای دسترسی ایرانیان و علاقهمندان به ایرانشناسی انجام شده است.
مرکز مطالعات ایرانی دانشگاه برلین، مکانی برای انجام پژوهش، آموزش و گردآوری منابع در حوزههای مربوط به ایرانشناسی است. در این مرکز، برنامههای آموزشی در مقطع کارشناسی ارشد و دکترا در رشتۀ ایرانشناسی ارائه میشود. علاوهبراین، این مرکز دارای آرشیوی دیجیتال از نسخههای خطی اوستا است که متون اوستایی را در دسترس قرار میدهد. همچنین در این مؤسسه بخشی نیز به پژوهش در حوزۀ ادبیات و زبان کردی اختصاص دارد.(Institute of Iranian Study, Freie Universität Berlin)
مرکز شرمین و بیژن مصور رحمانی برای مطالعات ایران و خلیج فارس (Sharmin and Bijan Mossavar-Rahmani Center for Iran and Persian Gulf Studies) نشست رونمایی از کتاب با عنوان انقلاب اشیا: اسلامگرایی و پسااسلامگرایی اشیا در تهران (Revolution of Things: The Islamism and Post-Islamism of Objects in Tehran) را برگزار میکند. در این نشست که در 4 اکتبر 2023/ 12مهرماه 1402ش. برگزار میشود، به کتابی میپردازد که کوشا صفت استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران نوشته است. در این اثر به این مسئله پرداخته شده است که چطور واژگان ولایی از طریق گردش اشیای بینالمللی به گفتمانهای اسلامگرایانه و پسااسلامی تبدیل شدند.
بیستونهمین جایزۀ تاریخی و ادبی محمود افشار که به سید عبدالله انوار اهدا شده بود، به کتابخانۀ ملی سپرده شد. بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار تصمیم داشت جایزۀ دورۀ بیستونهم خود را به عبدالله انوار اهدا کند که با درگذشت این دانشمند بزرگ، این امکان محقق نشد. به همین دلیل در جلسهای جایزۀ ایشان در کنار دیگر موقوفات این دانشمند به کتابخانۀ ملی اهدا شد.
گوستاو دوگا Gustave Dugat از خاورشناسان فرانسوی و متخصص در تاریخ و جغرافیای کشورهای اسلامی، عضو انجمن آسیایی (Asian Association) بوده است.
کتاب مقالات ایرانشناسی که قرار بوده در بیست جلد منتشر شود، مقالات حسین محمدزاده صدیق در تمامی زمینههای ایرانشناسی را در بردارد. این زمینهها شامل مواردی همچون تاریخ، ادبیات، هنر، فرهنگ عامه، زبانشناسی، کتابشناسی و موارد اینچنینی است. در این اثر حوزههای مختلف مقالات حسین محمدزاده صدیق به صورت موضوعی ارائه شده است. این دستهبندی موضوعی شامل فرهنگ متعالی اسلامی و جهان تشیع و اسلامپژوهی، ترجمة مقالات ایرانشناسی از منابع شوروی سابق، ادبیات و زبانشناسی فارسی، ادبیات و زبانشناسی ترکی، فرهنگ عامه، مصاحبههای علمی با نشریات داخلی و خارجی، تقریرات در کلاسهای درس، کتابشناسی و تصحیح متون ترکی و فارسی، فرهنگ و ادبیات ملل همسایه، ترجمة ادبیات معاصر کشورهای همسایه، سیاسی و ادبیات تطبیقی ترکی و فارسی و عربی هستند. (محمدزاده صدیق، 1378: مقدمه).
مؤسسۀ ایرانشناسی دانشگاه سوربن در گروه شرقشناسی این دانشگاه قرار دارد. این مؤسسه به جهان ایران در دوران اسلامی، شامل قرون وسطی، مدرن و معاصر میپردازد. در حال حاضر رشتههای مختلفی همچون تاریخ، اسلامشناسی و ادبیات در این مؤسسه حضور دارند.(L’Institut d’études iraniennes (IEI), l’Université Sorbonne Nouvelle (USN), 2023)).
مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies) نشستی با عنوان کاوش در آرشیو: کار میدانی دیوید استروناخ در ایران با همراهی مؤسسه ایرانشناسی بریتانیا(Excavating the Archives: David Stronach’s fieldwork in Iran with the British Institute of Persian Studies) برگزار کرد. گرت بررتون (Gareth Brereton)، در این نشست مروری بر مطالب آرشیوی حفاریهای اولیه دیوید در یاریم تپه، پاسارگاد، نوش جان و شهر قمیس ارائه کرد. این نشست به صورت آنلاین و در 6 سپتامبر 2023م. /15 شهریور 1402م. برگزار شد.
بقایای یک بنای یادمانی مهم در محوطه تاریخی شهر تیتکانلو در شهرستان فاروج در استان خراسان کشف شد. باستانشناسان و محققان دانشگاه تهران در کاوشهای خود در محوطۀتاریخی ویرانشهر، بقایای یکی از بناهای یادمانی مربوط به دوران اشکانی را کشف کردند. این بنا ظاهراً یک عمارت باشکوه بوده که از ایوان عریضی در شرق، تالار مربع شکل در غرب و اتاقهای جانبی در شمال و جنوب تشکیل میشود. بقایای کشف شده از این بنا، یادآور معماریهای مربوط به دوران اشکانی در افغانستان است که به آسیای مرکزی، فلات ایران و بینالنهرین نیز سرایت کرده است. این عمارت در قرن دوم پیش از میلاد ساخته شده و تا اواسط دوره ساسانی قابل استفاده بوده است.
کاروانسراهای ایران ثبت جهانی شدند. این مجموعه که شامل پنجاه و چهار کاروانسرای تاریخی است، در اجلاس کمیتۀ میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید. این کاروانسراها بهعنوان بیستوهفتمین اثر میراث فرهنگی ملموس ایران، در فهرست جهانی یونسکو ثبت شد. آنها در نقاط مختلف ایران قرار داشته و از این جهت که نقشههای منحصربهفردی دارند و مستقیماً درگیر تحولات اجتماعی و فرهنگی بودهاند، بسیار موردتوجه میباشند. از سوی دیگر کاروانسراهای ایران با آنچه در خارج از ایران وجود دارد، در شکل و نقشه متفاوت است.
