دایرهالمعارف مستشرقان احوال و آثار حدود دویست تن از خاورشناسان را ارائه کرده است. در واقع این اثر کتابی است که تلاش دارد به آثار کسانی بپردازد که از نظر او مستشرق هستند. به این نکته از این جهت باید توجه کرد که این دیدگاه ممکن است پرداختن به مستشرقان را با مشکلاتی مواجه کند؛ به این شکل که برخی مستشرقان از قلم افتاده باشند و برخی از کسانی که به واقع مستشرق نیستند در زمرۀ مستشرقان درنظر گرفته شوند.
مرکز مطالعات ایرانی، بخشی از دانشکدۀ مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن است که طیف وسیعی از پژوهشها و آموزشهای دانشگاهی را در برمیگیرد. (SOAS: university of London, 2022).
دانشگاه اروپای مرکزی (Central European University) دوره تفکر با نسخههای خطی اسلامی: رویکردهای انتقادی به روششناسی تاریخی، تاریخ مجموعهها و ابزارهای دیجیتالی در مطالعات اسلامی (Thinking with Islamicate Manuscripts: Critical Approaches to Historical Methodology, History of Collections, and Digital Tools In Islamic Studies) را در جولای 2023م. برگزار میکند. در این دوره که با همکاری مؤسسة ایرانشناسی (Institute for Iranian Studies)، آکادمی علوم اتریش (Austrian Academy of Sciences)، و چند مؤسسه دیگر در وین برگزار میشود، به این پرسشها پاسخ داده میشود: اندیشیدن و کار با یک نسخة خطی چه تفاوتی با کار با متن ویرایش شده دارد؟ چه چالشهایی در یک کدکس حاوی متون متنوع با تاریخها و نویسندگان مختلف وجود دارد؟ ابزارهای دیجیتال چگونه میتوانند در ویرایش متنی که از نسخهای به نسخه خطی دیگر متفاوت است، مفید باشند؟ این دوره برای پاسخگویی به این پرسشها و با تمرکز بر نحوة تفکر و کار با نسخههای خطی اسلامی، با تأکید بر منابع عربی، ترکی و فارسی از آسیای مرکزی تا خاورمیانه برگزار میشود.
عبدالهادی محبوبه (Abdel Hadi Mahbooba) نویسنده، مورّخ و از اساتید ادبیات و تاریخ و رئیس دانشگاه بصره (جامعة البصرة) بوده است. آثار او بیشتر بر ادبیات عرب در دورههای تاریخی مختلف متمرکز است. دوران سلجوقی و خلافت عباسی از جمله دورههایی است که عبدالهادی محبوبه به آن پرداخته است. او همسر شاعر معروف عراقی، نازکالملائکه، است و کتابی نیز درباره او نوشته است.
مرکز مطالعات فارسی و آسیای مرکزی در دانشگاه جواهر لعل نهرو، تنها مرکز دانشگاهی است که دارای امکانات آزمایشگاه زبان برای یادگیری فارسی در هند است. این مرکز به دانشجویان و استادان اجازه میدهد که از خدمات آزمایشگاه در طی تعطیلات نیز استفاده کنند. از آزمایشگاه زبان این دانشگاه برای توسعۀ مهارت زبان دانشجویان و توسعۀ مهارت آنها در تفسیر نیز استفاده میشود. مرکز مطالعات فارسی و آسیای مرکزی بر مطالعات جدید فارسی، مطالعات منطقهای ایران، افغانستان، تاجیکستان، ازبکستان، روابط هند و ایران، ایرانشناسی باستان، تاریخ زبان و ادبیات فارسی، سبکشناسی در ادبیات جدید فارسی، تصوف، فرهنگ و تمدن هند قرون وسطی، ادبیات هندوفارسی و بسیاری از موضوعات دیگر تمرکز دارد. Centre of Persian and Central Asian Studies in Jawaharlal Nehru University, 2023)).
کتاب پاسداران زبان و ادبیات فارسی در هند که در دو جلد منتشر شده است، به شرح آثار و احوال ایرانشناسان هندی میپردازد. در جلد اول صد و سی و دو نفر از اساتید، محققان و دانشمندان زبان فارسی در هند معرفی شدهاند. در جلد دوم این اثر نیز به صد و سی نفر از این افراد پرداخته است. افراد معرفیشده در این اثر براساس حروف الفبا در کتاب چیده شدهاند. اطلاعاتی که از هر ایرانشناس در این اثر ارائه شده است شامل اطلاعات مربوط به زندگی و تحصیل افراد و اطلاعات مربوط به تألیفات هر فرد است. تصویری از هر فرد در صفحۀ مربوط به معرفی آن شخص آمده است. در انتهای کتاب نیز نمایههای مختلفی از افراد، دانشگاهها، دانشکدهها، دبیرستانها و مؤسسات علمی و مراکز دینی نیز ارائه شده است.
مؤسسة ایرانشناسی بریتانیا (British Institute of Persian Studies) با همکاری جامعة ایرانی (Iran Society)، سخنرانی با عنوان مقایسة مشاغل نظامی روم و ساسانی (A Comparison of Roman and Sasanian Military Careers) برگزار کرد. در این سخنرانی شان استرانگ (Sean Strong)، یکی از برندگان کمک هزینة تحصیلی جامعة ایرانی و پژوهشگر دانشگاه کاردیف (Cardiff) در حوزة جنگهای بین ساسانیان و رومیان، به جنبههای مهم افراد نظامی پرداخت. این سخنرانی که در 18می 2023م./ 28 اردیبهشت 1402ش. در لندن برگزار شد، به این موضوع پرداخت که در مواقع شکست یا موفقیت در جنگ با ژنرالهای جنگ چگونه برخورد شده است. در واقع این سخنرانی به این مسئله پرداخت که آیا شباهت یا تفاوتی میان رومیان و ساسانیان در روشهای برخورد با نظامیان وجود داشته یا خیر؟
گروه پژوهشی باغ و منظر پژوهشکدۀ ابنیه و بافتهای تاریخی –فرهنگی نشست تخصصی باغ ایرانی در نگارهها را برگزار کرد. این نشست که در پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد، به بررسی نگارهها و جایگاه باغ ایرانی در آنها پرداخت. در این نشست که در 2 خرداد 1402ش. برگزار شد، نوشاد رکنی به سخنرانی پرداخت.
امیکو اوکادا (Emiko Okada) ایرانشناس ژاپنی است که به دلیل اشتیاق به زبان و ادبیات فارسی تعدادی از آثار مهم فارسی را به زبان ژاپنی برگردانده است، از جمله: آثار نظامی گنجوی، رباعیات خیام و سرودههای فخرالدین اسعد گرگانی. نثر ژاپنی امیکو اوکادا زیبا، گیرا و متناسب با داستانهای تغزّلی است که از زبان فارسی به ژاپنی برگردانده است.
حسن پیرنیا (Hassan Pirnia) ملقّب به مشیرالملک مورّخ، حقوقدان، از سیاستمداران عصر قاجار و پهلوی و اوّلین رئیسالوزرای عصر مشروطیّت بود.
جیمز هنری برستد (James Henry Breasted) از خاورشناسان آمریکایی و متخصّص در مصرشناسی و تاریخ ملل شرق قدیم و تاریخ اروپا تا انقراض روم به دست ژرمنیها بود. او از جمله پیشگام عرصۀ شناسایی و تحقیق در زمینه مصر باستان در آمریکاست.
دانشگاه بیرجند در اردیبهشت ماه 1402ش. / می 2023م. همایشی با عنوان تحولات و ادوار تاریخ ترجمه در ایران و جهان اسلام را برگزار کرد. محورهای اصلی این همایش که در روز 12 اردیبهشت/ دوم می برگزار شد، شامل تحولات ترجمه در دورة باستان، دلایل و پیامدهای آغاز ترجمه در دورة اسلامی، دلایل و پیامدهای نهضت ترجمه در عصر عباسی، وضعیت ترجمه در عصر قاجار، وضعیت ترجمه در امپراتوری عثمانی، وضعیت ترجمه در اندلس و دولتهای شمال آفریقا و نخستین ترجمههای تخصصی در علوم مختلف در دورة معاصر است.
کنفرانس اروپایی ایرانشناسی (European Conference of Iranian Studies, ECIS) 21 تا 25 آگوست 2023م. به میزبانی دانشگاه لیدن (Leiden) در هلند برگزار میشود. این کنفرانس که یکی از بزرگترین نشستهای ایرانشناسی است هر چهارسال یکبار و از سوی انجمن اروپایی ایرانشناسی (Societas Iranologica Europaea) برگزار میشود. کنفرانس پیشِ رو طیف گستردهای از موضوعات مرتبط با ایرانشناسی از جمله زبانشناسی، ادبیات، تاریخ، مطالعات مذهبی و فرهنگی، هنر و معماری، باستانشناسی، فلسفه و مردمشناسی را پوشش میدهد. به مناسبت برگزاری دهمین کنفرانس اروپایی ایرانشناسی و در حاشیۀ این رویداد برندگان دور پنجم جایزۀ رسالۀ دکتری اروپایی در ایرانشناسی (Award for a European PhD Thesis in Iranian Studies) معرفی خواهند شد.
کتاب مبارزه برای توسعه در ایران (The Struggle for Development in Iran) در ماه می 2022م. از سوی دانشگاه استنفورد، منتشر شد. این کتاب که براساس کار پروژۀ پژوهشی ایران استنفورد 2040 (Stanford Iran 2040) انجام شده توسط پویا آزادی، مدیر پروژه ایران استنفورد 2040، و همکاران او متین میررمضانی، و محسن مسگران نوشته شده است. این کتاب با تمرکز بر مبانی، نهادها و روندهای اقتصادی-اجتماعی، تحلیلی چندبعدی از مبارزه ایران برای توسعه بین سالهای 1970م. تا 2020م. ارائه میکند.
دانشگاه پرینستون (Princeton University) در قالب همایش کتاب به بررسی فلسفۀ اسلامی پساکلاسیک: مسیرهای جدید (Post-Classical Islamic Philosophy: New Directions) پرداخت. این همایش که از سوی کمال احمد (Kamal Ahmed) و اندرو چیگنل (Andrew Chignell) سازماندهی شده بود، برای عموم آزاد و رایگان بود. در این همایش که 18 می 2023م./ 28 اردیبهشت 1402ش. در دانشگاه پرینستون برگزار شد، دو پنل اصلی اجرا شد. فرانک گریفل پنل شکلگیری فلسفۀ پساکلاسیک در اسلام (The Formation of Post-Classical Philosophy in Islam) را مدیریت کرد و پنل دوم به فلسفۀ اسلامی پساکلاسیک: مسیرهای جدید پرداخت.
