دسته ای اصلی ایرانشناسان
ادوارد ویلیام وست (Edward William West) از چهرههای برجستة قرن نوزدهم در زمینة مطالعات زبانهای ایرانی میانه، به ویژه زبان فارسی میانه (پهلوی) بود. او بیش از هر چیز به سبب ویرایش و ترجمة مجموعة کتابهای پهلوی (Pahlavi Texts) مشهور است. آثار وست تا امروز نیز یکی از منابع اساسی برای پژوهشهای ایرانشناسی و مطالعات دینی زرتشتی به شمار میرود.
عُبیدالله اِسرائیلوویچ کَریموف (Ubaydulla Isroilovich Karimov ) شرقشناس ازبکستانی، در زمینههایی چون شیمی، تاریخِ علم پزشکی و نیز داروسازی در تمدنهای شرقی مطالعه و تحقیق داشت. آثاری از ابوریحان بیرونی (الصیدنه فی الطب)، محمد بن زکریای رازی (سِرّ الأسرار) و ابن سینا (القانون) توسط این محقق توانا به زبانهای ازبکی و روسی ترجمه و تصحیح شده است.
شارل شیپیه (Charles Chipiez) معمار، مصرشناس، ایرانشناس و متخصص در تاریخ معماری دنیای باستان است. تألیف آثار مفید دربارۀ معماری و تاریخِ هنر در دوران باستان به ویژه دربارۀ مصر، ایران و تمدنهای مستقر در بینالنهرین از جلوههای مهمِ اثرگذاریِ شیپیه به حساب میآید. ترسیم طرحهایی از بناهای باستانی معروف دوران باستان مانند کاخها و تالارهای مختلف تختِ جمشید دیگر فعالیت مهمِ این معمار توانای فرانسوی محسوب میشود.
یائو جیده (Yao Jide ) ایرانشناس اهل کشور چین است. او متبحر در حوزههایی چون تاریخ و فرهنگ ایران، روابط تاریخی ایران و چین، مذهب اسلام و تشیع و نهایتاً فرهنگ و تاریخ مسلمانان در چین است. او با جامعۀ علمی و سیاسی ایران ارتباط ویژهای داشته است و حضور مطالعاتی و تدریس در ایران را هم در سوابق خود ثبت کرده است؛ تحقیقات میدانی در بیست و شش استانِ ایران و اطراف خلیج فارس و شرکت در طرحهایی علمی با حضور اساتید و پژوهشگرانِ ایرانی نمونهای از این ارتباطات هستند.
وفا اِرگینباش (Vefa Erginbaş) مورخ تُرک و استاد تاریخ در آمریکا است. اصلیترین حوزههای تحقیقاتی او تاریخ امپراتوری عثمانی در دورۀ پیشامدرن و مدرن، مطالعات اسلامی در دورۀ عثمانی، روشنگری و روشنفکران در حکومت عثمانی و تاریخ جهان اسلام و خاورمیانه در دورههای یاد شده، است. در ارتباط با ایرانشناسی موضوعاتی مانند روابط بین دولت عثمانی و صفوی و بررسی تطبیقی این دو حکومت توسط او تدریس میشوند.
ایرایدا آناتولییِوْنا اسمیرنووا (Ираида Анатольевна Смирнова ) زبانشناس روسی، در حوزۀ زبانهایِ شرقی، خاصه زبان کردی، تخصص داشته و از محققان مطرحِ زبانشناسی کردی در روسیه به حساب میآید. علاوه بر نوشتن آثار قابلِ توجه پیرامون گویشهای مختلف کردی، توانست ترجمه روسیِ کتاب اَوستا را که حاصل دستنوشتههای استاد مرحومش بود مُدوّن و منتشر کند. این ترجمه، نخستین ترجمۀ آوانگارانۀ اوستا به شمار میرود.
پریسیلا پارسونز سوچک (Priscilla Parsons Soucek) استاد هنرهای اسلامی دانشگاههای آمریکاست. او مطالعات تاریخی و زمینهای عمیقی در باب نقاشی و خوشنویسی ایران و معرفی هنرمندان ایرانی انجام داده است. وجه برجستۀ کار او فرصت سفر به کشورهای ایران و ترکیه و مطالعۀ دقیق بافت جغرافیایی، فرهنگی و تاریخی این مناطق از نزدیک است.
کیخسرو منوچهر جاماسبآسا (Kaikhusroo Minocher JamaspAsa) ایرانشناس و متخصّص زبانهایِ پهلوی و اوستاییِ اهل هندوستان بود. زمینۀ پژوهشی وی، مطالعات زرتشتی و زبانهای ایرانیِ باستان بود. از مهمترین اقدامات وی همکاری در عکسبرداری و چاپ دستنویسهایِ متونِ کهنِ زرتشتی در مجموعۀ گنجینۀ دستنویسهای پهلوی و پژوهشهای ایرانی بوده است.
احمد محمد حسنین باشا (Ahmed Muhammad Hassanein Bassa) سیاستمدار، دیپلمات، عکاس، کاوشگر و شمشیرباز مصری است. او را «کاوشگر افسانهای» میدانند. به سرزمینهای ناشناخته سفر کرده و سفرهای خود به کویر لیبی را در قالب کتاب ارائه کرده است. در طی این سفرها، عکسهایی از نقاشیهای سنگی از حیوانات گرفته است. این عکسها گامی به سوی شناخت منطقه و آشنایی با پیشینۀ آن بوده است. در واقع او به دلیل کشف واحههای ناشناخته شهرت پیدا کرده است.
لیور استرنفلد (Lior Strenfeld) استادیار تاریخ و مطالعات یهود دانشگاه پنسلوانیا است. او علاقهمند به پژوهش در حوزههای تاریخ اجتماعی خاورمیانه، تاریخ یهود در این منطقه و تاریخ اجتماعی ایران مدرن است. زندگی یهودیان ایران از جمله حوزههای مطالعاتی او است. او مقالات متعددی در مورد هویتهای ایرانی یهودی در دوران پهلوی نوشته است و جدیدترین آثار منتشر شده او به بررسی جامعۀ یهودیان در ایران و رابطه گستردهتر و جهانی جامعۀ یهودیان با ایران از زوایای مختلف پرداخته است.
جورج میشل (George Michell) مورخ معماری و محقق حوزۀ معماری آسیای جنوبی و از برجستهترین محققان معماری است. او در نمایشگاه هنرهای اسلامی در لندن نقش محوری داشته است. همچنین دورههایی را در مورد معماری آسیایی در انجمن معماری لندن مدیریت کرده است. مطالعات او اخیراً بر هند و بررسی شهرسازی و بناهای اسلامی تمرکز داشته است.
جیمز ریچارد جیوت (James Richard Jewett) استاد زبانهای سامی، تاریخ شرقی، عربی و مطالعات اسلامی دانشگاه هاروارد، شیکاگو و استراسبورگ و مدیر مرکز مطالعات خاورمیانۀ دانشگاه هاروارد بوده است.
ریچارد فرانسیس برتون (Richard Francis Burton)کاشف، نویسنده، محقق، و سرباز بریتانیایی بود. او به دلیل سفرها و اکتشافاتش در آسیا، آفریقا، و قارۀ آمریکا و همچنین دانش خارقالعادهاش از زبانها و فرهنگها شهرت داشت.
محمد صادق نشأت (Muhamad Sadiq Nasha’at) نویسنده، مدرس و مترجمی بوده است که برای شناساندن فرهنگ ایرانی به عربزبانان، بسیاری از آثار مهم ایرانی را به عربی برگردانده است. تاریخ بیهقی، قابوسنامه و خلاصۀ مثنوی از جمله مهمترین این آثار هستند. او استاد حوزة زبان و ادبیات فارسی و عربی در دانشگاههای مصر و ایران بوده و در دانشگاه تهران نیز تدریس کرده است.
عبدالوهاب محمد حسن عزام (Abd al-Wahhāb ʻAzzām) واعظ، متفکر، نویسنده، ادیب، و شاعر معاصر اسلامی که مقالات شگفتانگیزی در مجلات متعدد منتشر کرده است. او محقق و پژوهشگری است که مطالعات و فصلهایی در ادبیات، تاریخ، و تصوف دارد. همچنین جهانگردی است که به کشورهای زیادی سفر کرده و مشاهدات و سفرهای خود را نوشته است. او مترجمی ماهر است که آثار جاودانۀ شاهکارهای ادبی را از فارسی به عربی ترجمه کرده است.
